Στα νότια του Δομοκού, πάνω σε ένα ύψωμα που “ελέγχει” διακριτικά αλλά σταθερά το τοπίο της Φθιώτιδας, βρίσκεται ένα από τα πιο άγνωστα αλλά ιδιαίτερα οχυρωματικά κατάλοιπα της περιοχής: το Στρογγυλόκαστρο. Ένα μνημείο που κουβαλά ιστορία αιώνων, θρύλους και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες που δεν περνούν απαρατήρητες.
Οθωμανική κατασκευή με στρατηγική υπογραφή
Το Στρογγυλόκαστρο θεωρείται οθωμανικό οχυρό, το οποίο σύμφωνα με τις ιστορικές εκτιμήσεις κατασκευάστηκε από τον Ρασίφ Πασσά στις αρχές του 17ου αιώνα. Αν και έχει διατυπωθεί η άποψη ότι πιθανόν να προϋπήρχε φράγκικη εγκατάσταση, η επικρατέστερη θέση των ιστορικών είναι ότι πρόκειται για καθαρά οθωμανικό έργο στρατιωτικής οχύρωσης.
Η θέση του δεν είναι τυχαία. Το ύψωμα προσφέρει πλήρη έλεγχο της ευρύτερης περιοχής του Δομοκού, στοιχείο κρίσιμο για την άμυνα και την επιτήρηση των δρόμων της εποχής.
Ένα μικρό φρούριο με έντονη παρουσία
Το κάστρο καταλαμβάνει έκταση περίπου τεσσάρων στρεμμάτων, αρκετή για να φιλοξενήσει μια μικρή αλλά λειτουργική στρατιωτική εγκατάσταση. Η κατασκευή του έγινε με λευκή πέτρα από τον ίδιο τον λόφο, γεγονός που το ενσωματώνει σχεδόν φυσικά στο τοπίο.
Παρά το σχετικά περιορισμένο μέγεθός του, η αρχιτεκτονική του αποπνέει ισχύ και αμυντική λογική, χαρακτηριστικά των οχυρών που σχεδιάστηκαν για άμεση αντίδραση και επιτήρηση.
Το στρογγυλό πυροβολείο που έδωσε το όνομά του
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του Στρογγυλόκαστρου είναι το κυκλικό πυροβολείο στο βόρειο τμήμα του, ύψους περίπου 10 μέτρων. Στο εσωτερικό του υπήρχε αποθήκη πυρομαχικών, γεγονός που ενίσχυε τη λειτουργικότητα του οχυρού σε περιόδους πολιορκίας ή στρατιωτικής έντασης.
Από αυτή τη χαρακτηριστική κυκλική κατασκευή προέρχεται και η ονομασία του κάστρου. Το “στρογγυλό” πυροβολείο έγινε ταυτόσημο με το ίδιο το μνημείο, δίνοντάς του τη σημερινή του ταυτότητα.
Οι θρύλοι των υπόγειων διαδρομών
Πέρα από την ιστορική του διάσταση, το Στρογγυλόκαστρο συνοδεύεται και από τοπικούς θρύλους. Σύμφωνα με παραδόσεις, υπήρχε υπόγεια σήραγγα που ξεκινούσε από το “κουδουνιστό πηγάδι” του Δομοκού και συνέδεε το κάστρο με την αρχαία Πρόερνα (Γυναικόκαστρο), αλλά και με τη θέση «Βασιλότρυπα» στην κορυφή του όρους Ναρθακίου, πάνω από το Νέο Μοναστήρι.
Αν και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ιστορικά ή αρχαιολογικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξή τους, οι αφηγήσεις αυτές παραμένουν ζωντανές στη συλλογική μνήμη και προσδίδουν έναν σχεδόν μυθικό χαρακτήρα στο μνημείο.
Ένα μνημείο που ζητά περισσότερη ανάδειξη
Το Στρογγυλόκαστρο Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός μνημείου που, αν και έχει ιστορική και αρχιτεκτονική αξία, παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό. Η ανάδειξή του θα μπορούσε να ενισχύσει τόσο την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής όσο και τον τοπικό τουρισμό.
Σε μια εποχή όπου η ιστορική μνήμη γίνεται ολοένα και πιο σημαντική, τέτοια μνημεία δεν είναι απλώς πέτρες του παρελθόντος· είναι ζωντανοί δείκτες μιας διαδρομής που συνεχίζει να διαμορφώνει τον τόπο.