[ΑΙ]
Ο Κεραμίδας, Γιώργος (3 Μαΐου 1933, Θούριο Λιβαδειάς – 17 Ιουλίου 2010) αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση της μεταπολεμικής ελληνικής ζωγραφικής. Αυτοδίδακτος στην αφετηρία του, συνδέθηκε κυρίως με τη ναΐφ και τη λαϊκή ζωγραφική, χωρίς όμως το έργο του να εξαντλείται στα χαρακτηριστικά αυτών των κατηγοριών. Η προσωπική του διαδρομή, η χειρωνακτική εργασία, η επαφή του με την ελληνική ύπαιθρο και την εργατική καθημερινότητα, αλλά και η κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του αποτέλεσαν βασικές πηγές της ζωγραφικής του. Cangelaris
Από τη Λιβαδειά στη ζωγραφική
Ο Γιώργος Κεραμίδας γεννήθηκε στη Λιβαδειά στις 3 Μαΐου 1933. Η ζωή του δεν ακολούθησε την τυπική πορεία ενός καλλιτέχνη με ακαδημαϊκές σπουδές. Βρέθηκε από μικρός στη βιοπάλη και εργάστηκε για πολλά χρόνια ως οικοδόμος. Η εμπειρία αυτή δεν υπήρξε απλώς ένα βιογραφικό επεισόδιο: πέρασε οργανικά στη θεματολογία της ζωγραφικής του και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τον άνθρωπο, την εργασία και την κοινωνία. Νίκος Τέχνες
Άρχισε να ζωγραφίζει το 1958. Ήταν ουσιαστικά αυτοδίδακτος, αν και αργότερα παρακολούθησε για τρία χρόνια ελεύθερο σχέδιο. Από το 1960 έζησε στους Αγίους Αναργύρους, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του αναφέρεται ότι επέστρεψε στη γενέτειρά του, τη Λιβαδειά. paletaart - Χρώμα & Φώς
Η ουσιαστική δημόσια παρουσία του στον εικαστικό χώρο τοποθετείται μετά τη Μεταπολίτευση. Η πρώτη ατομική του έκθεση πραγματοποιήθηκε το 1982 στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αγίων Αναργύρων. Από εκεί και πέρα η ζωγραφική του άρχισε να παρουσιάζεται συστηματικότερα σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις. Η Cangelaris Collection επιβεβαιώνει επίσης την πρώτη ατομική έκθεση του 1982 και αναφέρει τη συμμετοχή του σε εκθέσεις σε διάφορες ελληνικές πόλεις. Cangelaris
Ένας ναΐφ ζωγράφος με προσωπική γλώσσα
Η κατάταξη του Κεραμίδα στη ναΐφ ζωγραφική είναι δικαιολογημένη, αλλά δεν περιγράφει ολόκληρο το έργο του. Η ζωγραφική του διαθέτει την αμεσότητα, την καθαρότητα της φόρμας, την ένταση των χρωμάτων και την ιδιαίτερη αντιμετώπιση της προοπτικής που συναντούμε στους πηγαίους αυτοδίδακτους δημιουργούς. Παράλληλα όμως παρουσιάζει αξιοσημείωτη εξέλιξη και πειραματισμό.
Η Cangelaris Collection περιγράφει χαρακτηριστικά το έργο του ως συνδυασμό ρεαλιστικών και ναΐφ χαρακτηριστικών με στοιχεία pop art και έντονη κριτική διάθεση. Αυτή η παρατήρηση είναι σημαντική, επειδή εξηγεί γιατί οι πίνακές του δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν απλώς ως γραφικές παραστάσεις της ελληνικής καθημερινότητας. Cangelaris
Τα χρώματά του είναι συνήθως καθαρά και λαμπερά. Οι μορφές συχνά αποδίδονται με σαφή περιγράμματα και μετωπικότητα, ενώ η προοπτική υποτάσσεται στην αφηγηματική λειτουργία της εικόνας. Το τοπίο, τα σπίτια, τα φυτά, τα λουλούδια και οι ανθρώπινες μορφές μπορούν να αποκτήσουν σχεδόν διακοσμητικό ρυθμό. Η φαινομενική απλότητα όμως συχνά κρύβει ένα πολύ συγκεκριμένο κοινωνικό ή βιωματικό περιεχόμενο. Η σχετική βιβλιογραφία τονίζει ακριβώς αυτή τη σύνδεση του αυθορμητισμού και των έντονων χρωματικών συνδυασμών με την ύπαιθρο, την καθημερινότητα, την εργασία και τους κοινωνικούς προβληματισμούς. paletaart - Χρώμα & Φώς
Η εργασία και οι άνθρωποι του μόχθου
Ένα από τα στοιχεία που διαφοροποιούν τον Κεραμίδα είναι η θέση που καταλαμβάνει στο έργο του ο εργαζόμενος άνθρωπος. Δεν παρατηρεί τον κόσμο της εργασίας από απόσταση. Τον είχε ζήσει.
Ο οικοδόμος, ο εργάτης, ο άνθρωπος της υπαίθρου και οι γυναίκες που εργάζονται στη γη μετατρέπονται σε πρωταγωνιστές της ζωγραφικής του. Ανάμεσα στους τίτλους έργων που έχουν καταγραφεί συναντούμε τους «Οι οικοδόμοι στην πιάτσα», «Βαμβακομαζώχτρες» και «Δουλεύοντας στα μεταλλεία». AthensVoice
Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του: το ναΐφ ιδίωμα δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειδυλλιακές αναμνήσεις ή γραφικές εικόνες. Γίνεται όχημα κοινωνικής αφήγησης.
Αυτό επιβεβαιώνεται ιδιαίτερα από ένα σημαντικό οπτικοακουστικό τεκμήριο που διασώζει το Αρχείο της ΕΡΤ. Σε επεισόδιο τηλεοπτικής σειράς εμφανίζεται ο ίδιος ο Γιώργος Κεραμίδας, ο οποίος παρουσιάζεται ως «οικοδόμος από τη Λειβαδιά» και αφηγείται περιστατικά της ζωής του που αποτέλεσαν πηγές έμπνευσης για τους πίνακές του. Η περιγραφή του Αρχείου της ΕΡΤ επισημαίνει ότι στα έργα του συνυπάρχουν ρεαλιστικά και απλοϊκά στοιχεία και έντονη κριτική των κοινωνικών και εργασιακών συνθηκών στην Ελλάδα. ΕΡΤ Αρχείο
Η ζωγραφική ως κοινωνική μαρτυρία
Ο κοινωνικός προβληματισμός του Κεραμίδα δεν περιορίστηκε στην απεικόνιση της εργασίας. Στο έργο του εμφανίζονται κοινωνικές διεκδικήσεις, συλλογικές μνήμες και γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Είναι χαρακτηριστικοί τίτλοι όπως «Διαμαρτυρία», «Πολυτεχνείο, προσκύνημα στην ελευθερία» και «Το θαύμα ενός λαού». Σύμφωνα με το κείμενο του γιου του, Νίκου Κεραμίδα, ο ζωγράφος δεν παρέμεινε προσκολλημένος σε ένα αμετάβλητο ναΐφ ύφος, αλλά πειραματιζόταν και στρεφόταν σε ζητήματα όπως οι εργατικές κινητοποιήσεις και οι αγώνες για τη δημοκρατία και την ειρήνη. AthensVoice
Η κοινωνική αυτή διάσταση σχετίζεται και με την ίδια τη ζωή του. Δημοσίευμα μετά τον θάνατό του τον περιγράφει ως άνθρωπο της βιοπάλης, με πολυετή εργασία στην οικοδομή και ενεργό παρουσία σε κοινωνικούς αγώνες. Νίκος Τέχνες
Έτσι, η ζωγραφική του Κεραμίδα μπορεί να διαβαστεί και ως ένα είδος προσωπικού χρονικού: μια εικαστική αυτοβιογραφία που συναντά τη συλλογική ιστορία.
Από τη λαϊκή αφήγηση στην pop art
Η πορεία του Κεραμίδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν έμεινε στάσιμη. Η αφετηρία του είναι βιωματική και ναΐφ, όμως σταδιακά το προσωπικό του λεξιλόγιο διευρύνεται.
Η συνύπαρξη ναΐφ, ρεαλιστικών και pop στοιχείων που καταγράφεται σε τεκμηριωμένες συλλογές δείχνει έναν δημιουργό ο οποίος, παρά την απουσία συστηματικής ακαδημαϊκής εκπαίδευσης, αναζητούσε διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Cangelaris
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση ενός αυτοδίδακτου καλλιτέχνη. Ο όρος «ναΐφ» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση μιας τέχνης στατικής ή τεχνικά αφελούς. Στην περίπτωση του Κεραμίδα, όμως, η απλότητα της εικόνας αποτελεί περισσότερο συνειδητό εκφραστικό λεξιλόγιο παρά αδυναμία.
Ένα από τα έργα για τα οποία διαθέτουμε σαφή στοιχεία είναι το «Ulysses in his Island» («Ο Οδυσσέας στο νησί του»), του 1999. Πρόκειται για λάδι σε καμβά, διαστάσεων 90 × 100 εκ., με αριθμό καταλόγου P-180, που ανήκει στη Cangelaris Collection. Cangelaris
Το έργο έχει ιδιαίτερη αξία και ως σημείο αναφοράς για τη μελέτη της ώριμης περιόδου του. Μας επιτρέπει να εξετάσουμε συγκριτικά τη χρωματική του γλώσσα, τη σύνθεση και την εξέλιξη των μορφών του προς το τέλος του 20ού αιώνα.
Εκθέσεις και παρουσία στον εικαστικό χώρο
Μετά την πρώτη ατομική έκθεση του 1982, ο Κεραμίδας απέκτησε σταδιακά παρουσία στον ελληνικό εικαστικό χώρο. Πηγές καταγράφουν εκθέσεις και παρουσιάσεις έργων του, ενώ έχει διασωθεί και δημοσίευση της Athens Voice που αναγγέλλει έκθεση ζωγραφικής του στην αίθουσα «Αέδων», στην οδό Ανδρέου 18 στην Αθήνα. AthensVoice
Παράλληλα, η παρουσία του καταγράφεται και σε αρχειακό υλικό. Στο ψηφιακό αρχείο του Τελλογλείου Ιδρύματος το όνομά του εμφανίζεται σε τεκμήριο του αρχείου Tony P. Spiteris μαζί με σειρά άλλων δημιουργών της ελληνικής λαϊκής και σύγχρονης τέχνης. Το συγκεκριμένο τεκμήριο αποτελεί ένδειξη αρχειακής παρουσίας και όχι από μόνο του απόδειξη κατοχής έργου του από τη συλλογή του Τελλογλείου. Telloglion Museum
Η θέση του στη νεότερη ελληνική ζωγραφική
Ο Γιώργος Κεραμίδας πέθανε στην Αθήνα στις 17 Ιουλίου 2010, σε ηλικία 77 ετών. Cangelaris
Άφησε πίσω του ένα έργο που δεν είναι εύκολο να εγκλωβιστεί σε έναν μόνο χαρακτηρισμό. Είναι ασφαλώς ένας σημαντικός εκπρόσωπος της ελληνικής ναΐφ δημιουργίας, αλλά η ζωγραφική του αγγίζει ταυτόχρονα τον κοινωνικό ρεαλισμό, τη λαϊκή αφήγηση και, σε ορισμένες περιόδους, στοιχεία της pop art.
Πάνω απ' όλα, όμως, πρόκειται για ζωγραφική βιώματος. Ο Κεραμίδας ζωγράφισε έναν κόσμο που γνώριζε: τους εργάτες, την οικοδομή, την ύπαιθρο, τις καθημερινές ανθρώπινες σχέσεις, τις δυσκολίες της ζωής αλλά και το χρώμα, τα λουλούδια, τη μνήμη και την αισιοδοξία που επιμένει να υπάρχει μέσα σε αυτήν.
Η αξία του βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη συνύπαρξη. Πίσω από την πρώτη εντύπωση της αθωότητας και της χρωματικής ευφορίας βρίσκεται συχνά μια δεύτερη αφήγηση: εκείνη ενός ανθρώπου που έζησε τον μόχθο και χρησιμοποίησε τη ζωγραφική για να τον μετατρέψει σε εικόνα.
Γι' αυτό και ο Γιώργος Κεραμίδας αξίζει να αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως ένας «αυτοδίδακτος λαϊκός ζωγράφος», αλλά ως μια ιδιαίτερη προσωπική φωνή της μεταπολεμικής ελληνικής τέχνης, που κατόρθωσε να συνδέσει την πηγαία ζωγραφική έκφραση με την κοινωνική εμπειρία της εποχής του.
from anemourion https://ift.tt/NgXMGhT
via IFTTT