Το ιστορικό και πασίγνωστο Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, αφού το όνομά του συνδέθηκε με την εθνική Επανάσταση των Ελλήνων κατά των Τούρκων (1821), είναι κτισμένο 6 χιλιόμετρα περίπου δυτικά των Καλαβρύτων, σε όμορφη τοποθεσία. Ιδρυτής της πρώτης Μονής, που βρισκόταν 300 μέτρα νοτιοδυτικά της σημερινής, υπήρξε ο Ευγένιος, συνασκητής του οσίου Αθανασίου του Αθωνίτη, που ίδρυσε τη Μεγίστη Λαύρα στον Άθωνα. Ο Ευγένιος ήρθε στον τόπο αυτό και το 961 ανοικοδόμησε την πρώτη Μονή της Αγίας Λαύρας, απ' την οποία σώζεται σήμερα ο ναΐσκος, με ερείπια του νάρθηκα και κάποιων κελλιών, μέσα στο βράχο. Είναι εσωτερικά θολωτός με δύο αγιογραφίες (η α' της Παλαιολόγειας εποχής και η β' του έτους 1645), τις οποίες έχουν δυστυχώς καλύψει δύο επιχρίσεις κονιάματος. Στην πρώτη αυτή μονή συγκεντρώθηκαν κατά την παράδοση 964 μοναχοί! Το 1585 οι Τούρκοι την πυρπόλησαν, πολλοί μοναχοί κατεσφάγησαν και οι περισσότεροι διασκορπίσθηκαν. Το 1600 ανοικοδομήθηκε εκ νέου και με σιγίλλιο του οικουμενικού πατριάρχου Τιμοθέου (1615) αναγνωρίσθηκε ως σταυροπηγιακή. Η τοποθεσία, όμως, δεν προσφερόταν για την ανάπτυξή της. Οι βράχοι και η εδαφολογική σύσταση Επέβαλαν την ανάγκη να μεταφερθεί σε καταλληλότερη θέση. Την πρωτοβουλία ανέλαβε ο δραστήριος μοναχός και μετέπειτα ηγούμενος της Αγίας Λαύρας Ευγένιος (1675-1713). Περιόδευσε σε ολόκληρη την Ελλάδα, επισκέφθηκε τους ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας Βασίλειο και Στέφανο και συγκέντρωσε αρκετά χρήματα. Μ ' αυτά αγοράστηκαν μετόχια, χωράφια και αμπέλια και άρχισε η ανέγερση της νέας Μονής γύρω από το σημείο που σώζεται ο ναός της εθνεγερσίας, ο οποίος κτίσθηκε μεταξύ 17 Απριλίου και 20 Ιουνίου 1692. Η εντυπωσιακή ακμή και άνθηση της Αγίας Ααύρας επί των ημερών του Ευγενίου ανακόπηκε μετά το 1715, οπότε οι Τούρκοι κατέλυσαν την κυριαρχία των Ενετών στην Πελοπόννησο. Ακολούθησαν δύσκολοι καιροί με πρόσκαιρες αναλαμπές που οφείλονταν σε φωτισμένους ηγουμένους, όπως ο ιερομόναχος Τιμόθεος από το Σκεπαστό Καλαβρύτων, ο Ζαχαρίας, ενάρετος και νομικός, από τους Ρωγούς και ο Άνθιμος από τα Λαγκάδια Γορτυνίας (1764). Νέα πρωτοφανή δοκιμασία πέρασε η Μονή τα έτη 1772-73, όταν δέχθηκε την άγρια επιδρομή των Αλβανών, μετά την αποτυχία της Επαναστάσεως του 1770. Πολλοί μοναχοί της φονεύτηκαν αφού υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια. Στις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνος οι μοναχοί προσπάθησαν να επαναφέρουν το Μοναστήρι τους στην παλιά αίγλη, επουλώνοντας τις πληγές και προετοιμάζοντάς το για την εθνική Επανάσταση. Διάφορα γεγονότα επέσπευσαν την επίσημη έναρξη της Επαναστάσεως του 1821. Έτσι λοιπόν, στις 18 Μαρτίου όσοι από τους προκρίτους δεν είχαν φυλακισθεί από τους Τούρκους στην Τρίπολη, ορκίσθηκαν στο άγιο Λάβαρο και επέστρεψαν στον τόπο τους ο κάθενας για να τεθεί επικεφαλής του Αγώνος. Στις 21 Μαρτίου αρχηγοί και περίπου 600 πολεμιστές, μετά τη Δοξολογία στο καθολικό της Αγίας Λαύρας, πήραν τη μεγάλη απόφαση, την οποία εξήγγειλε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός: «Ελευθερία ή θάνατος». Και με το ιερό Λάβαρο, υψωμένο ως σημαία, κατέλαβαν και απελευθέρωσαν τα Καλάβρυτα. Η εθνική Επανάσταση είχε αρχίσει με ορμητήριο τη Μονή της Αγίας Λαύρας, που απετέλεσε και «το μεγάλο κέντρο εφοδιασμού των πρώτων ελληνικών δυνάμεων», όπως μαρτυρείται από σωζόμενα έγγραφα.Στις 4 Μαΐου 1826 ο Ιμπραήμ με τις ορδές του πυρπόλησε το Μοναστήρι, καθώς αναφέρεται και σε επιγραφή στο νάρθηκα του «Παλαιομονάστηρου» (παλαιά Μονή):«1826 Μαΐου 4. Επέρασεν ο Ιμπραήμ πασάς, από τα Καλάβρυτα, λεηλατών και αιχμαλωτίζων. Έκαυσε δε και την Μονήν Αγίαν Λαύραν ο Ομερχμετής Τούρκος». Ευτυχώς, από την πυρκαγιά σώθηκε το καθολικό της Μονής, αν και οι θαυμάσιες τοιχογραφίες του έχουν χάσει την καθαρότητα των αρχικών χρωματισμών τους. Γία τη διάταξη των χτισμάτων της πυρποληθείσης Μονής έχουμε πληροφορίες μόνο από σχεδίασμα του γνωστού μοναχού Barsky, που την είχε επισκεφθεί το 1745. Παρά την καταστροφή και τις θυσίες που είχε απαιτήσει ο Αγώνας από την Αγία Λαύρα, οι μοναχοί της, με ακμαίο θρησκευτικό και εθνικό φρόνημα, προσπάθησαν κι επέτυχαν την ανασυγκρότησή της, αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Ελλάδος. Πράγματι, το 1828 άρχισε η ανέγερσή της στη θέση που βρίσκεται σήμερα, με τη συμπαράσταση των Ελλήνων, ενώ το 1833 ξεκίνησε η ανοικοδόμηση του νέου ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο κέντρο της Μονής. Ο παλαιός ναός, όπου κηρύχθηκε η Επανάσταση, έμεινε εκτός και χρειάσθηκε να χρησιμοποιηθεί εκ νέου από το 1844 και μετά, γιατί ισχυρότατος σεισμός (24 Ιουλίου 1844) μετέβαλε σε ερείπια τον μεγαλοπρεπή νέο ναό που μόλις είχε τεθεί σε λειτουργία! Έτσι, το 1850 ανοικοδομήθηκε και πάλι το καθολικό από τον μηχανικό Νικόλαο Ζέρβα. Το 1868 έγιναν και οι εσωτερικοί εξώστες της Μονής και η μοναστική ζωή συνεχιζόταν κανονικά στην Αγία Λαύρα, έως το Δεκέμβριο του 1943, οπότε νέες δοκιμασίες έπληξαν την περιοχή και το Μοναστήρι: «Στις 8 Δεκεμβρίου 1943 οι Γερμανοί πυρπολούν τους Ρωγούς και εκτελούν 70 άνδρες του χωριού. Στη συνέχεια πυρπολούν την Κερπινή, το Βραχνί και στις 12 Δεκεμβρίου το Πλανητέρου, τα Μαζέικα και άλλα χωριά. Στις 13 Δεκεμβρίου πυρπολούνται τα Καλάβρυτα και εκτελούνται οι άντρες από 14 χρονών κι επάνω (περίπου 1.300). Ύστερα... οι χιτλερικές ορδές... πήγαν στις 14 Δεκεμβρίου στη Μονή της Αγίας Λαύρας και συνέχισαν την κακουργία τους. Πυρπόλησαν τα κελλιά και τις αποθήκες και φόνευσαν τον βαριά άρρωστο (παράλυτο) ιερομόναχο Ευθύμιο Χρυσανθακόπουλο, τρεις άλλους μοναχούς, που είχαν παραμείνει να πάρουν τον άρρωστο, και έναν υπάλληλο της Μονής. Οι άλλοι μοναχοί πρόλαβαν να κρυφτούν στο κοντινό δάσος. Τα θύματα της Μονής ήταν συνολικά 9, γιατί φονεύτηκαν άλλοι τρεις στα Καλάβρυτα και άλλος ένας στο Μετόχι της Μονής του αγίου Αθανασίου Φιλίων». Ασφαλισμένα σε μυστική κρύπτη σώθηκαν το ιερό Λάβαρο του Αγώνος και άλλα πολύτιμα κειμήλια κι όταν οι χιτλερικοί έφυγαν, επανήλθαν οι μοναχοί απ' τα κρησφύγετά τους κι άρχισαν, για μια ακόμα φορά, το έργο της ανασυγκροτήσεως. Με σχέδια του ακαδημαϊκού Αναστασίου Ορλάνδου, μετά το 1945 άρχισαν οι εργασίες ανοικοδομήσεως. Ως το 1950 είχαν αποπερατωθεί, με κρατική συμπαράσταση, οι κατεστραμμένες από την πυρπόληση πλευρές της Μονής. Σήμερα η Αγία Λαύρα, και με τις μεταγενέστερες εργασίες που έγιναν, παρουσιάζει ένα λαμπρό από κάθε άποψη κτιριακό οικοδόμημα, αντάξιο της εκκλησιαστικής και εθνικής προσφοράς της. Επειδή η 25η Μαρτίου είχε καθορισθεί από τους εκκλησιαστικούς ηγέτες, τους προκρίτους και τους επικεφαλής αγωνιστές ως ημέρα ενάρξεως της Επαναστάσεως, άσχετα αν αυτή κηρύχθηκε στην Αγία Λαύρα στις 21 Μαρτίου, το ελεύθερο ελληνικό κράτος με το Β.Δ. της 15ης Μαρτίου 1838 όρισε την 25η Μαρτίου ως ημέρα εθνικής εορτής, με το αιτιολογικό: «Θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ' εαυτήν εις πάντα Έλληνα διά την εν αυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος διά την κατ' αυτήν την ημέραν έναρξιν του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος του ελληνικού έθνους...». Έκτοτε ο πανηγυρισμός στην Αγία Λαύρα έχει μεγαλειώδη χαρακτήρα, ενώ από το 1971 δεσπόζει στο λόφο του Προφήτη Ηλία το εντυπωσιακό «Ηρώο των Αγωνιστών του 1821», έργου του καθηγητού και γλύπτου Δημητριάδη, που στήθηκε με έρανο του Συλλόγου Καλαβρυτινών. Παριστάνει την ελευθερία, έναν κληρικό κι έναν αγωνιστή, στο επάνω μέρος ο Απόλλωνος στα νέφη με τέθριππο «επαναφέρει το φως του πολιτισμού και της εθνεγερσίας στην Ελλάδα». Στο Μουσείο της Αγίας Λαύρας, που είναι από τα καλύτερα οργανωμένα μοναστηριακά, φυλάσσονται και εκτίθενται στους επισκέπτες πολλά αξιόλογα κειμήλια, από τα οποία σημειώνουμε ιδιαιτέρως: Το ιερό Λάβαρο (η πρώτη σημαία του Έθνους). Κατά τον Κώδικα του 1703 της Αγίας Λαύρας και άλλες ενδείξεις, φιλοτεχνήθηκε στη Σμύρνη στα τέλη του 16ου αιώνος και το έφερε ο ηγούμενος της Μονής επιστρέφοντας από τη Μολδοβλαχία. Παριστάνει την Κοίμηση της Θεοτόκου. Το κεφάλι αγγέλου στα αριστερά της παραστάσεως είναι τρυπημένο από τουρκική σφαίρα κατά την πολιορκία των Καλαβρύτων (21 Μαρτίου 1821). 0 Επιτάφιος, που κεντήθηκε επίσης στη Σμύρνη το 1754 από την Κασσιανή. Φέρει πολύτιμους λίθους, σμαράγδια και μαργαριτάρια. Η εικόνα του αγίου Γεωργίου, κεντημένη στην Κωνσταντινούπολη το 1750 από την Κοκκώνα του Ρολογά, αληθινό αριστούργημα. Αδαμαντοκόλλητο Ευαγγέλιο, που δώρισε στη Μονή η αυτοκράτειρα της Ρωσίας Αικατερίνη η Μεγάλη. Δύο Ευαγγέλια χειρόγραφα σε μεμβράνη (του 11ου και του 14ου αιώνος), χειρόγραφη Αειτουργία του Μεγ. Βασιλείου (του 14ου αιώνος), χρυσοκέντητα άμφια, εικόνα του Χριστού μέσα στο άγιο Ποτήριο χρυσοκέντητη, τα άμφια και η ποιμαντορική ράβδος του Παλαιών Πατρών Γερμανού, ξυλόγλυπτοι σταυροί με πολύτιμους λίθους, αρχιερατικές στολές, πατριαρχικά σιγίλλια, ενετικά και τουρκικά έγγραφα και φιρμάνια κ.ά. Στη Βιβλιοθήκη φυλάσσονται περισσότεροι από 2.000 τόμοι πολύτιμων βιβλίων. Πλούσια είναι η Μονή της Αγίας Ααύρας και σε λείψανα Αγίων, παρά το γεγονός ότι αρκετά άλλα έχουν κατά καιρούς κλαπεί ή καταστραφεί στις πυρπολήσεις. Θησαυρός πνευματικός και ανεκτίμητος είναι η τιμία κάρα του Αγίου Αλεξίου, δώρο προς τη Μονή του αυιοκράτορος Μανουήλ Β' του Παλαιολόγου (1398). Ο άγιος τιμάται στη Μονή και στα Καλάβρυτα στις 17 Μαρτίου. Μέσα σε 35 ασημένια κουτιά και θήκες φυλάσσονται, επίσης, λείψανα και πολλών άλλων Αγίων, καθώς και η κάρα του αγίου Φιλαρέτου.
Ευάγγελου Λέκκου
Τα ελληνικά μοναστήρια
Ελεύθερος Τύπος
1995
1995
from ανεμουριον https://ift.tt/2QxkySg
via IFTTT