Η εισβολή και η κατοχή της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα επέφερε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα την πλήρη κατάρρευση των κρατικών μηχανισμών και συγχρόνως την απαξίωση των θεσμικών-ιδεολογικών πλαισίων και αναφορών του προπολεμικού κράτους και του πολιτικού του προσωπικού. Η παγκόσμια μάχη κατά του «κακού» (ναζισμός), οι ακραίες συνθήκες διαβίωσης (ανασφάλεια, πείνα), οι ανάγκες αυτο-οργάνωσης στις τοπικές κοινωνίες, η πρόσφατη εξιδανίκευση του πολεμικού ήθους (Αλβανία), το αίσθημα άδικης ταπείνωσης (συνθηκολόγηση) και εγκατάλειψης από την καθεστηκυία ηγεσία αποτελούσαν τα συστατικά των απαρχών της εξέγερσης. Πλαισιωμένες κυρίως από το ΕAM, η πολιτική και οργανωτική πρόταση του οποίου απαντούσε στις προκλήσεις της συγκυρίας, σε εναρμόνιση με τη λογική τον παγκόσμιου αντιφασιστικού αγώνα, οι διεργασίες αυτές και οι δυνάμεις που κινητοποιούσαν ξεκίνησαν την Εθνική Αντίσταση. Ένοπλος αγώνας κατά του κατακτητή, οργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής σε τοπική, περιφερειακή και εθνική κλίμακα, όραμα ελευθερίας και δικαιοσύνης για το μέλλον, προσδιορίζουν τη φυσιογνωμία του αντιστασιακού κόσμου. Κύριο στοιχείο της ταυτότητας του είναι η ολική άρνηση του ξένου κατακτητή -και συνεπώς κάθε απόκλιση ή αντίθεση σε αυτό αξιολογείται αρνητικά, ως προδοσία. Οι αντιστασιακές οργανώσεις, καταλαμβάνοντας τον χώρο που αφήνουν πίσω τους οι «ριψάσπιδες» και οι «συνεργάτες», ενσαρκώνουν έναν έμπρακτο ηγεμονικό πολιτικό λόγο και αναδεικνύονται αβίαστα σε μια νέου τύπου ηγεσία του τόπου. Οι άνθρωποι φτάνουν σε μια νέα αίσθηση του κόσμου: Τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν, νέες πραγματικότητες θα αναδυθούν - όπως συμβαίνει στην Ελεύθερη Ελλάδα (θεσμοί λαϊκής εξουσίας...). Χωρίς τις παλιές, αποκομμένες από το λαό ηγεσίες, σε απόλυτη συμφωνία με την «απτή» λογική της διεθνούς ιστορίας, ιδίως δε στο πνεύμα της αντίστασης και αποκατάστασης της τάξης και της αρμονίας στην ιστορία του έθνους. Η νέα υποκειμενικότητα που προκύπτει, συνδυάζει και συνθέτει, και στη φαντασία και στο λόγο και στην πράξη, κολοσσιαίες δυνάμεις, που φαίνονται να αποκτούν υπόσταση και στην εμπειρία της καθημερινής ζωής και πράξης:
Υπεράσπιση του απόλυτου αγαθού (πατρώα γη), με τον τρόπο του ανίκητου, άφθαρτου φυσικού φαινομένου, ενάντια στη δολιότητα ενός μηχανικού πολιτισμού που βιάζει τη φυσική τάξη του κόσμου.
Αυτορρύθμιση της κοινωνικής συμβίωσης με διαδικασίες συμφιλιωτικής επίλυσης των διαφορών, στην υπηρεσία ενός ολικού πολέμου τιμής και δικαιοσύνης.
Ανάδειξη των ταπεινών ανθρώπων σε επαρκή και αρμόδια υποκείμενα της ιστορικής πράξης.
Αξιοποίηση και θετική υπεραξιολόγηση των δικτύων αλληλογνωριμίας και αλληλεγγύης.
Η εξουσία πλέον δεν συνιστά μια απόμακρη, καλή ή κακή, δύναμη, αλλά μια οικεία πρακτική του κοινοτικού σώματος.
Ολικό καταστάλαγμα, το μέλλον νοείται ως αυτονόητη, φυσική απόληξη της κοσμογονίας που ήδη συντελείται, στην οποία καμία δύναμη δεν θα μπορούσε, όχι να αντιταχθεί, αλλά ούτε καν να διανοηθεί την αμφισβήτηση του. «Ποιος τολμά να φανταστεί πως (...) θα εμποδιστεί ο λαός να οργανώσει τη ζωή του όπως θέλει» με βάση «τις ηθικές αρχές της δημοκρατίας, (...) των λαοκρατικών θεσμών» (Διάγγελμα ΠΕΕΑ, 19.4.1944).
Δύο είναι οι μείζονες περιορισμοί αυτού του διανοητικού σύμπαντος: Πρώτον, η αδυναμία του να φανταστεί ότι το μέλλον δεν είναι αυτονόητο, αναπόφευκτο - αλλά συνιστά διακύβευμα. αντικείμενο διαμάχης στις πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις οι οποίες και θα το προσδιορίσουν ιστορικά. Δεύτερον, ο ολικός πόλεμος στον ξένο κατακτητή θεματοποιεί ως προδοσία όχι μόνο τη συνεργασία, αλλά και τις εναλλακτικές στάσεις και συμπεριφορές. Ταυτόχρονα τίθεται έμπρακτα όχι μόνο ζήτημα ηγεσίας της Αντίστασης, αλλά και εξουσίας - εις βάρος βεβαίως του προπολεμικού πολιτικού προσωπικού. Με αυτή την έννοια, η εμφύλια διαμάχη και η αίσθηση της αδελφοκτονίας εμφωλεύει ήδη στις πραγματικότητες, υλικές και νοητικές, της Αντίστασης. Η διάσταση αυτή εντείνεται από τον χαρακτήρα του συμμαχικού αγώνα (οι σύμμαχοι είναι μεταξύ τους θανάσιμοι αντίπαλοι), ο αντινομικός χαρακτήρας του οποίου εσωτερικεύεται πλήρως και παροξύνεται στα καθ' ημάς. Η αντίφαση αυτή τροφοδοτείται συστηματικά από σχεδιασμούς και ενέργειες, ιδίως των Άγγλων - οι οποίοι, άλλωστε, θεωρούν εξίσου αυτονόητη την ένταξη της Ελλάδας στην αγγλική σφαίρα επιρροής, όσο και οι εκπρόσωποι της Αντίστασης την αφομοίωση των παλιννοστούντων θεσμών και πολιτικών στις πραγματικότητες της Ελεύθερης Ελλάδας. Όμως με την απελευθέρωση φαίνεται καθαρά ότι το μέλλον δεν είναι δεδομένο, ότι ο κόσμος και η κουλτούρα της παλινόρθωσης είναι ασύμβατα και, τελικά, ασυμφιλίωτα με τον κόσμο και την κουλτούρα της Αντίστασης. Πράγματα αυτονόητα καθίστανται αδιανόητα ή ακατανόητα. Η πολιτική κουλτούρα δεν μπορεί να μορφοποιήσει τέτοιας κλίμακας διαμάχες. Οι κληρονομημένες πολιτικές διαδικασίες αποδεικνύονται ισχνές για να πλαισιώσουν τομές και ασυνέχειες που επιφέρουν στο πολιτικό σκηνικό οι πραγματικότητες της Αντίστασης. Ξένες δυνάμεις επεμβαίνουν ενισχύοντας τη μια παράταξη και επιβάλλοντας τη λογική της ολοκληρωτικής σύγκρουσης. Η ροή των γεγονότων στην απελευθέρωση κατέστησε την Αντίσταση όχι κοινή ενοποιητική αναφορά, αλλά διακύβευμα που διαχωρίζει δύο ασύμβατους κόσμους. Νοηματοδοτείται, από την απελευθέρωση έως και τις μέρες μας, ως αξία ή απαξία ανιστορικού χαρακτήρα, η οποία δεν προσδιορίζει την ταυτότητα της πολιτείας μας, αλλά σηματοδοτεί τους διχασμούς της. Ο εμφύλιος ήταν η πλέον δραματική κορύφωση αυτής της διεργασίας ακύρωσης της ιστορικής εμπειρίας και μνήμης.
ΝΙΚ. ΚΟΤΑΡΙΔΗΣ - ΝΙΚΟΣ ΣΙΔΕΡΗΣ
Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ 1940-1945
7 ΗΜΕΡΕΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΑΘΗΝΑ 1999
from ανεμουριον https://ift.tt/2HPqy3v
via IFTTT