Δημοτικιστές και καθαρολόγοι

της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου

Ο Γεώργιος Μιστριώτης, σθεναρός υπέρμαχος της καθαρεύοτσας. Σκίτσο του Θ. Άννινου.

Το Γλωσσικό ζήτημα πήρε νέα τροπή με την έναρξη της νέας δεκαετίας. Μετά την έλευση του Ελευθερίου Βενιζέλου (1910) σημειώθηκαν ισχυρές δημοτικιστικές πιέσεις (ίδρυση Εκπαιδευτικού Ομίλου και Φοιτητικής Συντροφιάς τον ίδιο χρόνο), οι οποίες οδήγησαν στη δημιουργία εξίσου ισχυρών θεσμικών πρωτοβουλιών από την πλευρά των καθαρολόγων. Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών συγκροτήθηκε, με πρωτοβουλία του καθηγητή της Φιλοσοφικής Γεωργίου Μιστριώτη, η «Επιτροπεία διά την έννομον άμυναν της Εθνικής ημών Γλώσσης», με επίτιμους προέδρους δύο μητροπολίτες, πρόεδρο τον ίδιο τον Μιστριώτη και μέλη της τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών και άλλους καθηγητές του Πανεπιστημίου, ενώ από το φοιτητικό σώμα συγκροτήθηκε η «Μεγάλη των Φοιτητών Επιτροπεία» η οποία και αποτέλεσε τον κύριο υποκινητή των ταραχών που σημειώθηκαν επί ένα τρίμηνο, με στόχο την επιβολή της γλωσσικής διάταξης στο Σύνταγμα. Στο πανηγυρικό, μάλιστα, κείμενο που δημοσίευσε η «Επιτροπεία» αυτή στις εφημερίδες, καταγγέλλεται ρητά και η Φοιτητική Συντροφιά: «Οι φοιτηταί τον Εθνικού Πανεπιστημίου», λέει το κείμενο, «πρωτοστατήσαντες προς διάσωσιν των ιερών κειμηλίων, της Γλώσσης και της Θρησκείας (...] αποδοκιμάζουσι μετ' αγανακτήσεως και παραδίδουσιν εις το αιώνιον ανάθεμα της πατρίδος πάντας τους εχθρούς και πολεμίους της Εθνικής ημών γλώσσης, τους αντιπροσώπους του Ελληνικού λαού, οίτινες ετόλμησαν από του σεμνού βήματος του εθνικού Συνεδρίου να υπερμαχήσωσι της ακάθαρτου λαλιάς των Μαλλιαρών και τη Φοιτητική Συντροφιά, το αίσχος τον Εθνικού Πανεπιστημίου και ολοκλήρου του Ελληνισμού […]».

Το 1911, αφού είχαν αναμειχθεί στο γλωσσικό η Εκκλησία, η Κυβέρνηση, η Βουλή και το Πανεπιστήμιο, παρενέβη και η Δικαιοσύνη. Έτσι, τη χρονιά εκείνη, ύστερα από διετή λειτουργία του Παρθεναγωγείου του Βόλου, παραπέμφθηκαν στη Δικαιοσύνη ο Αλέξανδρος Δελμούζος και οι συνεργάτες του με τις εξής κατηγορίες: αθεΐα (αδίκημα το οποίο στοιχειοθετήθηκε με τη μορφή της εξύβρισης), βλάβη των ηθών, πρόσκλησις εις απεργίαν, εξύβρισις του Επισκόπου, παρακώλυσις προσευχής. Οι κατηγορούμενοι δικάστηκαν στο Ναύπλιο το 1014 και αθωώθηκαν. Τα πρακτικά της Δίκης του Ναυπλίου αποτύπωσαν χαρακτηριστικά το αντικείμενο της γλωσσικής σύγκρουσης, που δεν ήταν άλλο από τη σοβαρή απειλή της νεωτερικότητας απέναντι σε έναν πατροπαράδοτο τρόπο ζωής ο οποίος καθοριζόταν από αμετάβλητους κώδικες κοινωνικών και θρησκευτικών αξιών.

Όσο για τη συνταγματική προστασία της καθαρεύουσας, κορυφαίο μέτρο ανάσχεσης του δημοτικισμού, ολοκληρώθηκε επίσης τον ίδιο χρόνο. Ο συσχετισμός δυνάμεων που υπήρχε μέσα στο κόμμα των Φιλελευθέρων στη Β' Αναθεωρητική Βουλή του 1911 δεν επέτρεψε στο Βενιζέλο να αποφύγει την υπερψήφιση της γλωσσικής διάταξης στο Σύνταγμα, σύμφωνα με την οποία οριζόταν ότι «επίσημος γλώσσα τον κράτους είναι εκείνη εις την οποίαν συντάσσεται το πολίτευμα και της ελληνικής νομοθεσίας τα κείμενα, πάσα προς παραφθοράν ταύτης επέμβασις απαγορεύεται».

Συνταγματική θωράκιση

Η διάταξη αυτή, η οποία με εξαίρεση το 1927 έμεινε σε όλα τα Συντάγματα ως το 1974, αποτέλεσε το ισχυρότερο έρεισμα για την περαιτέρω συγκρότηση των μηχανισμών καταστολής του δημοτικισμού.

Έτσι, η νομοθεσία της σύντομης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1917, σύμφωνα με την οποία κυκλοφόρησαν διδακτικό βιβλία στη δημοτική, ήταν απολύτως αντισυνταγματική και μόνον ως προϊόν επαναστατικής πράξης μπορούσε να αντιμετωπιστεί και. φυσικά, να καταργηθεί.

Το 1920, μετά την απώλεια των εκλογών από τον Βενιζέλο και την κυβερνητική αλλαγή που ακολούθησε, διορίστηκε επιτροπή προκειμένου να εξετάσει τα βιβλία που εκδόθηκαν στη δημοτική το 1919. Η έκθεση της επιτροπής πρότεινε τα βιβλία αυτά -ανάμεσα τους ήταν και τα Ψηλά Βουνά του Ζαχαρία Παπαντωνίου- «να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και καώσι [...] ως έργα ψεύδους και κακόβουλου».

Με τη βίαιη ματαίωση της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1917 έκλεινε μια χαρακτηριστική φάση του γλωσσικού ζητήματος, κατά την οποία έγινε φανερό ότι η δημοτικιστική απειλή δεν αφορούσε ένα γλωσσικά όργανο αλλά μια αντίληψη περί ζωής. η οποία θα προστατευόταν, από εδώ και πέρα, με όλα τα μέσα: ιδεολογικά, πολιτικά, νομοθετικά, συνταγματικό.

Αυτό θα φανεί ακόμη περισσότερο -και η αντιπαράθεση θα γίνει ακόμη πιο περίπλοκη- στις επόμενες δεκαετίες, όταν η δημοτική ως σύμβολο ανατρεπτικού λόγου θα αλλάξει χέρια και θα υιοθετηθεί από το εργατικό κίνημα και τους πολιτικούς σχηματισμούς που το εξέφραζαν, απέναντι στους οποίους ο αστικός φιλελευθερισμός του Μεσοπολέμου θα είναι πια σε άμυνα.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ 1910-1920

7 ΗΜΕΡΕΣ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΑΘΗΝΑ 1999

from ανεμουριον https://ift.tt/2TMiKoI
via IFTTT