[από το «Ιστορικό λεύκωμα 1973», εκδ. Η Καθημερινή, 1998] Από τους πρώτους κιόλας μήνες της μεταπολίτευσης διαμορφώνονται νέες αξίες, ήθη και συμπεριφορές και κρυσταλλώνεται μια νέα κουλτούρα. Η λατρεία προς τη νεότητα και ειδικότερα προς τους φοιτητές, ο αντιαμερικανισμός, το αντιφασιστικό φρόνημα και η «υπερπολιτικοποίηση» χρωματίζουν τη μεταδικτατορική περίοδο. Το 1971 ο Αγγλος βουλευτής Κρις Γουντχάουζ, γράφοντας σε αγγλική εφημερίδα για την ελληνική νεολαία, όπως τη γνώρισε κατά τη διάρκεια ενός οδοιπορικού του στην Ελλάδα, τη χαρακτήρισε «συμπαθητική αλλά υποταγμένη».
«ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΖΕΙ» ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΥΝΘΗΜΑ ΠΟΥ ΒΡΟΝΤΟΦΩΝΑΖΟΥΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΑΤΟΜΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΛΟΣΣΙΑΙΑ ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΡΕΣΒΕΙΑ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ, Η ΟΠΟΙΑ ΕΟΡΤΑΖΕΤΑΙ ΣΤΙΣ 24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ, ΛΟΓΩ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΠΟΥ ΕΛΑΒΑΝ ΧΩΡΑ ΣΤΙΣ 17 ΤΟΥ ΜΗΝΑ
Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου ανατρέπουν την εκτίμησή του. «Πόσο άδικο είχα!» παραδέχεται το Σεπτέμβριο σε επιφυλλίδα του στην «Καθημερινή» και προσθέτει: «Εγραψα κάποτε ότι για το λαό των Αθηνών υπό τον ζυγό της ναζιστικής κατοχής δεν μπορούσε να μιλήση κανείς παρά μόνο γονατιστός. Σήμερα λέω το ίδιο πράγμα για τη νέα γενιά». Τα λόγια του Γουντχάουζ δεν απηχούν τις προσωπικές απόψεις ενός ρομαντικού Βρετανού ελληνολάτρη, αλλά αντανακλούν τη στάση μιας ολόκληρης κοινωνίας. Μια συγκέντρωση ή συνέλευση ή και ανακοίνωση των φοιτητών γίνεται πολιτικό γεγονός πρώτης γραμμής. Στα τέλη του καλοκαιριού οι φοιτητές οργανώνουν μεγάλες συγκεντρώσεις για την Κύπρο και τη Χιλή στα Προπύλαια και στην Πλατεία Κοτζιά. Η αστυνομία είναι απούσα, αλλά η πειθαρχία των συγκεντρωμένων είναι υποδειγματική. Νεαροί που φέρουν περιβραχιόνια με τα μυστηριώδη αρχικό «Ε.Π.» (Επιτροπή Περιφρούρησης) εκτελούν χρέη τροχονόμων ή περιπολούν ανάμεσα στο πλήθος για να
ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΤΟΠΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΟΣ
εντοπίσουν τυχόν «εγκάθετους», με αποτέλεσμα σε μια αθηναϊκή εφημερίδα να εμφανιστεί ο πηχυαίος τίτλος «ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΝΕΛΑΒΕ ΥΠΟΠΤΟΥΣ». Ο εορτασμός της πρώτης επετείου της εξέγερσης της 17ης Νοεμβρίου αρχίζει αμέσως μετά τις εκλογές. Επί μία εβδομάδα το κτίριο του Πολυτεχνείου γίνεται τόπος λαϊκού προσκυνήματος. Η οργανωτική επιτροπή του εορτασμού, στην οποία μετέχουν φοιτητές από τα νεοεκλεγέντα διοικητικά συμβούλια των σχολών της Αθήνας, κηρύσσει τη 17η Νοεμβρίου «ημέρα αφιερωμένη στον αγώνα του λαού και της νεολαίας ενάντια στο φασισμό, την αμερικανοκρατία και τον ιμπεριαλισμό». Αποκαλυπτική για τα ήθη της εποχής είναι η απόφαση της οργανωτικής επιτροπής, σύμφωνα με την οποία στον εορτασμό μετέχει μόνο ο ανώνυμος λαός και δεν
Ο ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΕΙΝΑΙ Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΟΜΙΛΗΤΗΣ, ΠΕΡΑΝ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ, ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ, ΚΑΘΩΣ ΟΙ ΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΥΝ ΤΟΥΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥΣ ΑΠΟ ΚΟΜΜΑΤΑ 'Η ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ, ΩΣ ΦΟΡΟ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ ΑΝΩΝΥΜΟ ΠΛΗΘΟΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΣΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ
επιτρέπεται κανένας χαιρετισμός από οργάνωση ή κόμμα, καμία επίσημη αντιπροσωπεία. Μόνος ομιλητής ο πρύτανης του Πολυτεχνείου. Η Μαρία Φαραντούρη, ο Νίκος Ξυλούρης, ο Αντ. Καλογιάννης και άλλοι τραγουδούν, λίγο προτού αρχίσει η πορεία, καθισμένοι στα σκαλάκια του κτιρίου της Αρχιτεκτονικής και η φωνή τους ενώνεται με χιλιάδες άλλες. Η μεγαλειώδης πορεία της 24ης Νοεμβρίου από το Πολυτεχνείο προς την αμερικανική πρεσβεία πάλλεται από πάθος για δημοκρατία και βαθύ μίσος για το φασισμό και την αμερικανική κυβέρνηση. Ο Χένρι Κίσινγκερ είναι το πιο απεχθές πρόσωπο της εποχής. Στις επιθεωρήσεις αλλά και στα πλακάτ των διαδηλωτών παριστάνεται να φορά τουρκικό φέσι και να καπνίζει ναργιλέ. Στις διαδηλώσεις, αυθόρμητες και οργανωμένες, εναλλάσσονται τα
Η ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΟ ΣΟΚ ΜΕΓΑΛΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ, ΠΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΦΑΓΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΥΧΤΑΣ ΤΗΣ 16 ΠΡΟΣ 17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1973
συνθήματα «Εξω τώρα οι Αμερικάνοι» και «Οι προδότες στο Γουδί». Το Ινστιτούτο Καταναλωτών καλεί τους Ελληνες να μην αγοράζουν αμερικανικά προϊόντα και να μποϊκοτάρουν τις επιχειρήσεις που στήριξαν τη δικτατορία. Ωστόσο, ο αντιαμερικανισμός εκφράζεται με όρους πολιτικούς και σε καμία περίπτωση δεν παίρνει χαρακτηριστικά βίας και προσωπικής αντεκδίκησης. Οι θεατρικοί επιχειρηματίες προσαρμόζονται στο πνεύμα των καιρών και σπεύδουν να αλλάξουν τους τίτλους και τα νούμερα των αθηναϊκών επιθεωρήσεων. Ιδού μερικοί ενδεικτικοί τίτλοι: «Εχουμε αρχηγό με φρύδια», «Ο λαός νίκησε», «Χούντα γιοκ», «Πάει το πουλί τους πάει», «Λαός Ανέστη», «Εδώ Ντόιτσε Βέλε» κ.ό. Εντούτοις, το ήθος των περισσότερων επιθεωρήσεων δεν είναι του επιπέδου του «Μεγάλου μας τσίρκου» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, που ανεβαίνει την ίδια εποχή προκαλώντας συγκίνηση και ενθουσιασμό. Συχνό η καπηλεία είναι απροκάλυπτη και φτάνει τα όρια της τυμβωρυχίας. Πολλοί Ελληνες καλλιτέχνες κάνουν αισθητή την παρουσία τους στον δημόσιο βίο. Το δεύτερο εξάμηνο του 1974 είναι μια από τις σπάνιες εκείνες περιόδους κατά τις οποίες οι καλλιτέχνες συλλαμβάνουν και εκφράζουν το λαϊκό αίσθημα, όπως συμβαίνει στις μεγάλες συναυλίες που πραγματοποιούνται σε στάδια για συμπαράσταση προς την Κύπρο και στον δοκιμαζόμενο λαό της Χιλής. «Πανηγύρι λευτεριάς» χαρακτηρίζεται η «συναυλία μαμούθ» του Μίκη Θεοδωράκη στο στάδιο Καραϊσκάκη τον Οκτώβριο. Μεγάλοι ποιητές, όπως ο Γιάννης Ρίτσος, απαγγέλλουν σε κατάμεστα στάδια, μεγάλα ονόματα του ελληνικού θεάτρου μιλούν σε φοιτητικές συγκεντρώσεις, μεγάλες φωνές, όπως της Μελίνας Μερκούρη και του Μάνου Κατράκη, δονούν τις κερκίδες. Οργανώνονται εκθέσεις ζωγραφικής με έργα εμπνευσμένα από τη δικτατορία (όπως τα εκπληκτικά χαρακτικό του Παναγιώτη Γράββαλου) ή τη μαρτυρική Κύπρο. Από τον Σεπτέμβριο οι αθηναϊκοί κινηματογράφοι προβάλλουν πολυάριθμες πολιτικές ταινίες και ντοκιμαντέρ, ενώ τα περισσότερα θέατρα πρόζας ανεβάζουν πολιτικό έργα. Ακόμα και οι διαφημίσεις στις εφημερίδες έχουν σαφείς πολιτικούς υπαινιγμούς. Στις φοιτητικές εκλογές που διεξάγονται στις αρχές Νοεμβρίου, οι φοιτητικές παρατάξεις της Αριστεράς συγκεντρώνουν εντυπωσιακά ποσοστά, ενώ οι συντηρητικοί υποψήφιοι καταποντίζονται. Η αποχή είναι ελάχιστη ενώ οι φοιτητικές συνελεύσεις θυμίζουν κοινοβούλια σε μικρογραφία. Οι φοιτητές συζητούν για τα πάντα: από τον εμπρησμό του Ραιχσταγκ μέχρι το ρόλο της CIA στη Λατινική Αμερική, από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Μακρυγιάννη και τον Μπρεχτ, από την αποχουντοποίηση των πανεπιστημίων μέχρι τη σύνδεση παιδείας και παραγωγής. Σε μια τέτοια κατάσταση «δημοκρατικής μέθης» είναι φυσικό να μη λείπουν οι υπερβολές, όμως σε γενικές γραμμές οι πρώτοι μήνες της μεταπολίτευσης είναι μια εποχή μαθητείας με την ευρύτερη έννοια του όρου. Χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και νέοι εργαζόμενοι γίνονται μέλη πολιτικών οργανώσεων, διαβάζουν πολιτικές εφημερίδες, βιβλία και περιοδικά, συζητούν, υπερασπίζονται τις απόψεις τους, συχνά με αδεξιότητα και φανατισμό αλλά και εξίσου συχνό με ευρηματικότητα, πάθος και γνήσια δίψα για γνώση. Εξάλλου, οι νέοι είναι οι «χαϊδεμένοι» της εποχής και η κοινωνία είναι πρόθυμη να τους ακούοει, να τους κολακεύσει ή και να συγχωρήσει τις νεανικές τους «τρέλες». Επιπλέον, δεν τους βαραίνει κανένα «προπατορικό αμάρτημα», καθώς οι περισσότεροι ήταν παιδιά ή έφηβοι όταν έγινε η δικτατορία. Αυτή η «γενιά της μεταπολίτευσης» συσσωρεύει εμπειρίες, σημειώνει νίκες αλλά και γνωρίζει διαψεύσεις, ενθουσιάζεται και απογοητεύεται, κοντολογίς δοκιμάζει τα φτερά της, χωρίς ίσως να έχει υποψιαστεί ότι οι «επώνυμοι» εκπρόσωποί της θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην πολιτική σκηνή κατά τις επόμενες δεκαετίες.
from anemourion https://ift.tt/2Oima12
via IFTTT