ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΝ 1972 Ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΤΣΙΡΚΑΣ ΠΗΓΕ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΛΑΒΕΙ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟΥ ΞΕΝΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ «ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ». ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ «ΚΑΡΤΙΕ ΛΑΤΕΝ» ΣΥΝΟΜΙΛΕΙ ΜΕ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ. ΔΙΠΛΑ ΤΟΥ Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ.
Το 1971 οι ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ του Στρατή Τσίρκα βραβεύονται στη Γαλλία ως το καλύτερο ξένο μυθιστόρημα της χρονιάς. Στις εκδηλώσεις με αφορμή τη βράβευση του βιβλίου εντάσσεται και η συνέντευξη που παραχώρησε η ποιήτρια Μαντώ Αραβαντινού στην ελληνική εκπομπή της γαλλικής ραδιοφωνίας, και συγκεκριμένα στον δημοσιογράφο Κώστα Ανδριόπουλο. Κώστας Ανδριόπουλος: Οι βιτρίνες των βιβλιοπωλείων στο Παρίσι και στις άλλες γαλλικές πόλεις γέμισαν με τα βιβλία του Ελληνα μυθιστοριογράφου Στρατή Τσίρκα, που εξέδωσε εδώ και τρεις εβδομάδες ο εκδοτικός οίκος SEUIL με τον γαλλικό τίτλο CITES A LA LIVRE, που θα το μεταφράζαμε ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ, ο οποίος ήταν και ο γενικός τίτλος της τριλογίας, όταν κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, στην πενταετία 1960—1965 με τους επιμέρους τίτλους ΛΕΣΧΗ, ΑΡΙΑΓΝΗ, ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ. Οι κριτικές στις εφημερίδες, οι αναγγελίες σε περιοδικά και ραδιόφωνα, οι μακροσκελείς ή σύντομες αναλύσεις δίνουν στο βιβλίο του Τσίρκα χαρακτήρα και βάρος εκδοτικού γεγονότος που η ελληνική λογοτεχνία είχε να γνωρίσει από τον καιρό του Καζαντζάκη.
Πώς το εξηγείτε αυτό Μαντώ Αραβαντινού;
Μαντώ Αραβαντινού: Μα νομίζω πως αυτό συμβαίνει γιατί σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, θέλουμε απ' το στόμα του ποιητή, του πεζογράφου, να μάθουμε την ιστορία. Και εννοώ μ' αυτό την αληθινή ιστορία, έξω από αναγκαιότητες ή πολιτικές σκοπιμότητες, εννοώ ακόμα την ιστορία την ιστορημένη απ' τον υπεύθυνο συγγραφέα, δηλαδή από τον δημιουργό με την ιστορική συνείδηση του ρόλου του απέναντι στον άνθρωπο και την ιστορία.
Κ.Α.: Αυτό γίνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα;
Μ.Α.: Νομίζω ναι. Βέβαια, επί μέρους ιστορικά γεγονότα [με την αναγκαία αλλαγή που υφίσταται το έργο τέχνης] υπήρξαν η αφετηρία και άλλων Ελλήνων πεζογράφων. Θυμάμαι ΠΛΑΤΥ ΠΟΤΑΜΙ του Μπεράτη, τον Φραγκιά κ.ά. Όμως ένα τόσο ευρύ ιστορικό μωσαϊκό, που καλύπτει αυτή την τόσο ευαίσθητη γωνιά της Μεσογείου μ' ένα τόσο πλούσιο ιστορικό πάνθεον, νομίζω πως πρώτη φορά πραγματοποιείται στην Ελλάδα. Το ιστορικό γεγονός μέσα στο βιβλίο του Τσίρκα είναι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, που καθόρισε και σημάδεψε την κοινωνική και την πολιτική μοίρα των λαών όλου του κόσμου και στην περίπτωση της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτή την ιστορία εκθέτει ο Τσίρκας χρησιμοποιώντας ιστορικά δεδομένα, ιδέες και ηθικά προβλήματα που καλύπτουν μια χρονική περίοδο από το 1939 ως το 1954 περίπου.
Κ.Α.: Είναι μια πολύ κρίσιμη και ακραία περίοδος αυτή για όλη την ανθρωπότητα Μαντώ Αραβαντινού;
Μ.Α.: Απόλυτα, γιατί πέρα απ' την όποια νίκη εναντίον του φασισμού, εκείνη την ώρα κρινόταν το τόσο σημαντικό αύριο του πολέμου, δηλαδή το δικό μας σήμερα. Κι εκείνο το χτες και αυτό το σήμερα είναι τραγικά απαιτητικό και αδιεξοδικό, γιατί άφησε και αφήνει αναπάντητα προβλήματα: αποικιοκρατίες, ρατσισμούς, δικτατορίες, σφαίρες επιρροής των δυνάμεων, Μέση Ανατολή, Γιάλτα. Και γιατί ακόμα καθόρισε τις συμπεριφορές των ανθρώπων και πολλές μορφές πολιτευμάτων.
Κ.Α.: Τι ακριβώς περιγράφει το βιβλίο του Τσίρκα;
Μ.Α.: Όπως σας είπα, είναι ένα τεράστιο ιστορικό μωσαϊκό που μέσα απ' αυτό περνούν όλα τα γεγονότα με μια ειλικρίνεια και καθαρότητα σπάνια στην ελληνική γραμματολογία. Δηλαδή: κυβέρνηση Καΐρου, κίνημα της Μέσης Ανατολής, στραγγαλισμός του κινήματος, πολιτική των αρχηγών των κομμάτων και των αρχηγών του στρατού, οπορτουνισμοί μιας σταλινικής εξωτερικής πολιτικής, έλλειψη πολιτικότητας και ρεαλιστικής αντιμετώπισης, μηχανορραφίες ξένων πρακτόρων, αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά ατόμων που είχαν καίριες θέσεις κλειδιά στην παγκόσμια ή και στην ελληνική πολιτική κονίστρα και που έκαναν τραγικά πράγματα — και στην περίπτωση των Ελλήνων πολιτικών εθνικά εγκλήματα. Ο Λίβανος, η Καζέρτα, ο Δεκέμβρης, η Βάρκιζα, η θυσία του κινήματος της Μέσης Ανατολής, ο Εμφύλιος [συνέπεια όλων των ασυνεπειών] όλα αυτά τα συντριπτικά και καίρια προβλήματα που καθόρισαν τη μοίρα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδας ειδικότερα. Γι' αυτό το βιβλίο του Τσίρκα είπα πως είναι μιας τέτοιας σημασίας.
Κ.Α.: Αυτός λοιπόν είναι ο ιστορικός καμβάς, ας πούμε.
Μ.Α.: Και πάνω σ' αυτόν τον καμβά κινούνται πρόσωπα και άλλα δημιουργήματα της φαντασίας του συγγραφέα, αλλά και τα δεύτερα, επειδή κινούνται μέσα σ' αυτό το πυκνό ιστορικό υφάδι, αποκτούν μια σπάνια παγκοσμιότητα, που βέβαια οφείλεται κατ' αρχήν στην τέχνη του Τσίρκα, να στήνει καταστάσεις και να δημιουργεί τέτοιους χαρακτήρες.
Κ.Α.: Σε ποιους χώρους κινούνται τα πρόσωπα αυτά;
Μ.Α.: Οι πόλεις στον Τσίρκα είναι οι πολιτείες της Ανατολικής Μεσογείου: η Ιερουσαλήμ, η Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και τέλος η Θεσσαλονίκη, όπου και τελειώνει η τριλογία. Εκεί που κινούνται δηλαδή οι ξενιτεμένοι Έλληνες οι φευγάτοι από τη γερμανική Κατοχή, ο κόσμος της Διασποράς, τα φαρμακωμένα από νοσταλγία πλάσματα που κινούνται εδώ και αιώνες ανάμεσα στην Αλεξάνδρεια, τη Μασσαλία και Νότια Ιταλία, απ' την Ιερουσαλήμ ως τη Β. Αφρική. Έλληνες Εβραίοι, Αρμένηδες, πλούσιοι έμποροι ή μεροκαματιάρηδες, όλοι αυτοί που τους κινάει με τόση γνώση και μαεστρία ο Τσίρκας.
Κ.Α.: Ποια είναι τα πιο σημαντικά πρόσωπα στο πάνθεον του Τσίρκα;
Μ.Α.: Υπάρχουν, όπως σας είπα τα ιστορικά πρόσωπα. Ο Τσουδερός, ο Σοφ. Βενιζέλος, ο Γ. Παπανδρέου, ο Γεώργιος ο Β', ο Τσόρτσιλ, ο Γ. Σεφέρης. Γύρω τους κινούνται φανταστικά πρόσωπα, και το πιο σημαντικό και ίσως το πιο ολοκληρωμένο, ο Μάνος Σιμωνίδης, μια από τις πιο αγαπητές μορφές της μυθιστοριογραφίας, ο νέος αυτός Έλληνας αξιωματικός, ο ανθρωπιστής, ο δίκαιος, ένας άνδρας γενναίος θα 'λέγε ο Κάλβος, ένας από κείνους που παλαιότερα είχε πολλούς να παρουσιάσει ο ελληνικός στρατός. Αυτή η μορφή του ουμανιστή που στέκεται αντίθετη στην άλλη μορφή του βιβλίου, το Ανθρωπάκι, που τόσο εύστοχα μεταφράστηκε γαλλικά minus.
Κ.Α.: Πείτε μας, τι είναι αυτό το Ανθρωπάκι.
Μ.Α.: Το Ανθρωπάκι το γνωρίζουμε νομίζω όλοι μας και πάντως κάπου το 'χουμε συναντήσει. Είναι αυτός που αντιπροσωπεύει τον δογματισμό, την αιρετική σκέψη, τον ξεστρατισμένο επαναστάτη που ξεχνάει πως είναι άνθρωπος και αρνιέται τον ίδιο τον πολιτισμό. Είναι ένας από κείνους που θέλουν να κάνουν τη ζωή ένα τεράστιο στρατόπεδο συγκεντρώσεως, ένας οπορτουνιστής που μπορεί με την ίδια ψυχραιμία να κάνει την πιο θαρραλέα, μα και την πιο βρώμικη και προδοτική πράξη. Ακούστε τον πώς μιλάει στον Μάνο Σιμωνίδη, αυτός που θέλει τον εαυτό του επαγγελματία επαναστάτη. Πώς ανέχομαι; Τι μας θρέφει; Θα σου πω. Η επίγνωση πως είμαστε σ' όλη τη γη 500, το πολύ 1.000 που με την αφοσίωση, την αυτοθυσία, την ατσάλινη θέληση μας, κατευθύνομε βασικά την πορεία του κόσμου, τη μοίρα της ανθρωπότητας, για ένα πολύ καλύτερο αύριο. Και παρακάτω για το τι σκέπτεται και πώς βλέπει τους καλλιτέχνες: Εκμεταλλεύομαι το αίσθημα ενοχής σας για τη σχετική καλοπέραση και σας αναγκάζω να δίνετε το μάξιμουμ. τους καλλιτέχνες τους παρακολουθώ ακόμα πιο προσεκτικά, σημειώνω τα μικρά τους βίτσια, τα παραστρατήματα τους, τους καλλιεργώ την τάση μιας εξομολόγησα, της απόλυτης ειλικρίνειας και εκεί πάνω τους παίρνω δηλώσεις. Απ' τους πιο επικίνδυνους παίρνω και ντοκουμέντα, γράμματα, γραφτές αυτοκριτικές, κάνω φάκελο και περιμένω. Μια μέρα…. Δεν μας μένει πια καμιά αμφιβολία για το ποιος είναι το Ανθρωπάκι. Εξάλλου έχει έναν λαμπρό πρόγονο στη διεθνή γραμματολογία. Είναι ένας μικρός Σταβρόγκιν στους ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΥΣ του Ντοστογιέφσκι και νομίζω πως αντιπροσωπεύει όλους μαζί τους Στάλιν και τους Χίτλερ της εποχής. Ο Τσίρκας ξεγυμνώνει με σκληρότητα και δικαιοσύνη το Ανθρωπάκι, έτσι όπως το στήνει απέναντι στον Μάνο Σιμωνίδη, αυτό το λαμπρό παράδειγμα της ελεύθερης σκέψης. Αλλά νομίζω πήρα πολύ απ' την ώρα σας. Πριν τελειώσω θα 'θελα κάτι να προσθέσω για τις γυναίκες στο έργο του Τσίρκα.
Κ.Α.: Ποιος είναι ο ρόλος τους στο βιβλίο;
Μ.Α.: Οι γυναίκες του Τσίρκα τόσες πολλές, ολοκληρωμένες, ουσιαστικές, πλάσματα ακέραια, αγαπητά. Από την Αυστριακή Εμμη ως την Εγγλέζα Νάνσυ, την Εβραία Αλέγρα, την Claude, την Τζούλια ως το θαυμάσιο πρόσωπο της Αριάγνης, που είναι η μάνα, η γη, η θήλεια θεότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Το πρόσωπο που αγωνίζεται και στρατεύεται στον αγώνα, που προσφέρει, που ξέρει να είναι παρούσα και να βοηθάει αυτούς που κινδυνεύουν, που είναι η ψυχή ενός ολόκληρου λαού, η πηγή της ζωής και η ουσία του. Τέτοια πορτρέτα, τόσο ουσιαστικά, τόσο πλήρη και ανθρώπινα, μπορεί να στήσει μόνο ένας δημιουργός και μεγάλος συγγραφέας!...
ΣΤΡΑΤΗΣ ΤΣΙΡΚΑΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ
2000
from anemourion https://ift.tt/7Vm6ynY
via IFTTT