Η Στυλίδα, παραλιακή κωμόπολη και λιμένας της Φθιώτιδας, απέχει περίπου 17 χλμ. από τη Λαμία και αποτελεί το φυσικό επίνειο της. Βρίσκεται στα βόρεια παράλια του Μαλιακού Κόλπου, σε απόσταση λίγο μεγαλύτερη από μισό χιλιόμετρο από την ακτή, ανάμεσα στην παλιά εθνική οδό Λαμίας-Βόλου και τον σύγχρονο άξονα ΠΑΘΕ.
Γνωστή από την αρχαιότητα με το όνομα Φάλαρα (ή Φάλαρα/τὰ Φάλαρα), η περιοχή υπήρξε σημαντικός τόπος στη Μαλίδα (Μαλιείς), λειτουργώντας κυρίως ως επίνειο (λιμάνι) της αρχαίας Λαμίας. Οι αρχαίες πηγές την αναφέρουν ως πόλη των Μαλιέων, με ρόλο στο εμπόριο και τις θαλάσσιες συνδέσεις της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας.
Τα ερείπια και οι οχυρώσεις
Ερείπια από δύο ακρινά κάστρα σώζονται ακόμα και σήμερα:
Στη δυτική πλευρά, στη θέση «Αγία Αικατερίνη».
Στην ανατολική, στη θέση «Καλόγερος».
Δυστυχώς, η υποθαλάσσια χάραξη (εκβάθυνση) του λιμένα της Στυλίδας κατά τον 20ό αιώνα κατέστρεψε ολοκληρωτικά το ανατολικό κάστρο. Ωστόσο, τα συντρίμμια της βάσης του τείχους παραμένουν ορατά στη θέση «Νησάκι», προσφέροντας μια απτή μαρτυρία του παρελθόντος ακόμα και σε όσους περπατούν σήμερα στην παραλία ή στο λιμάνι.
Σε ορισμένα σημεία της πόλης διατηρούνται επίσης τμήματα τειχών από την αρχαία οχύρωση, που συνδέονται με την πόλη των Αχαιών Φθιωτών ή των Μαλιέων.
Η εξέλιξη του οικισμού
Παρά την αρχαία ονομασία, οι έρευνες δείχνουν ότι τα Φάλαρα δεν αναπτύχθηκαν ως πυκνός οικισμός παρά μόνο από τη ρωμαϊκή κατοχή και μετά. Πριν από αυτό, φαίνεται να υπήρχε μάλλον περιορισμένη παρουσία – ίσως ως λιμενικός σταθμός ή μικρός οικισμός στις νότιες πλαγιές της Όθρυς, από τα τέλη του 5ου ή αρχές 4ου αι. π.Χ., πάνω σε παλαιότερο προϋπάρχοντα οικισμό.
Στις αρχές του 4ου αι. π.Χ. η περιοχή περιήλθε στους Μαλιείς. Αργότερα, κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, η σημασία του λιμένα αυξήθηκε, ενώ σωστικές ανασκαφές (ιδίως από τη δεκαετία του 1970 και μετά) έχουν αποκαλύψει οικίες με ιπποδάμειο σύστημα, ψηφιδωτά, δωμάτια με ενδοδαπέδια θέρμανση (υποκαύστου) και άλλα ευρήματα ρωμαϊκής εποχής.
Σύμφωνα με πρόσφατες ανασκαφές που γίνονται κατά την ανέγερση νέων κτιρίων, η ιστορία της Στυλίδας αποδεικνύεται πολύ πιο ποικίλη και βαθιά από ό,τι γνωρίζουν οι περισσότεροι σημερινοί κάτοικοι. Τα ευρήματα δείχνουν συνεχή παρουσία από προϊστορικούς χρόνους έως τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία.
Συμπέρασμα
Η Στυλίδα δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο λιμάνι ή μια κωμόπολη δίπλα στη θάλασσα. Είναι ένας τόπος με συνεχή κατοίκηση αιώνων, όπου τα ίχνη των αρχαίων Φαλάρων ζουν δίπλα στη σύγχρονη ζωή: στα ερείπια τειχών, στα υποθαλάσσια συντρίμμια του «Νησακίου», στις ανασκαφές που συνεχίζονται. Μια βόλτα στην παραλία ή στα σημεία «Αγία Αικατερίνη» και «Καλόγερος» αρκεί για να νιώσει κανείς τη σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, σε έναν από τους λιγότερο γνωστούς αλλά ιστορικά πλούσιους τόπους της Φθιώτιδας.