Η ιστορία της Λαμίας χάνεται στα όρια του μύθου και της πραγματικότητας, εκεί όπου οι αφηγήσεις των αρχαίων μπλέκονται με τη γεωγραφία και τη μνήμη του τόπου.
Σύμφωνα με τη μυθολογία, η πόλη ιδρύθηκε από τον Λάμο, γιο του Ηρακλήςμ και της Ομφάλης, της βασίλισσας της Λυδίας. Μια εναλλακτική εκδοχή αποδίδει την ίδρυσή της στη Λαμία, βασίλισσα των Τραχινίων και κόρη του Ποσειδώνα, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τον μυθικό χαρακτήρα της πόλης.
Η ίδια η λέξη «Λαμία» φέρει ιδιαίτερο βάθος. Ετυμολογικά συνδέεται με τον «λαιμό» ή «λάμο», έννοιες που παραπέμπουν σε χάσμα ή βάραθρο, ακόμη και σε κάτι αχόρταγο. Δεν είναι τυχαίο ότι από την πόλη περνούσε ένα μεγάλο και βαθύ ρέμα. Μάλιστα, πρόσφατες ανασκαφές στη βορειοανατολική πλευρά της Πλατείας Λαού αποκάλυψαν φαράγγι με τρεχούμενο νερό, στοιχείο που ενισχύει τη σύνδεση της ονομασίας με το φυσικό τοπίο. Παράλληλα, δεν αποκλείεται η ονομασία να σχετίζεται με τις «λάμιες», μυθικά πλάσματα που, σύμφωνα με την παράδοση, κατοικούσαν στην πυκνή βλάστηση της περιοχής.
Μια πιο φιλοσοφική προσέγγιση δίνει ο Αριστοτέλης, ο οποίος αναφέρει ότι η λέξη «Λαμία» δηλώνει τόπο που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο λόφους, αποτυπώνοντας με ακρίβεια τη γεωμορφολογία της περιοχής.
Η πορεία της πόλης μέσα στον χρόνο αποτυπώνεται και στις διαδοχικές αλλαγές της ονομασίας της. Γύρω στο 19 μ.Χ., η Λαμία μετονομάστηκε σε «Σεβαστή», προς τιμήν του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αυγούστου, καθώς ο τίτλος «Σεβαστός» αποτελούσε την ελληνική απόδοση του λατινικού Augustus. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό πότε επανήλθε η αρχική της ονομασία.
Κατά τον Μεσαίωνα, η πόλη έγινε γνωστή ως Ζητούνι, μια ονομασία που πιθανώς καθιερώθηκε την εποχή του Ιουστινιανού Α΄. Το όνομα αυτό εμφανίζεται ήδη από το 869 μ.Χ., κατά τη διάρκεια της Η΄ Οικουμενικής Συνόδου.
Στη διάρκεια των αιώνων, η πόλη καταγράφεται με διάφορες παραλλαγές: Ζητούνιον, Ζηρτούνιον, Ζητόνιον, Gipton στα βυζαντινά χρόνια, Situn την περίοδο της Φραγκοκρατίας, El Sito κατά την παρουσία των Καταλανική Εταιρεία και Ιζντίν στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Η προέλευση του ονόματος «Ζητούνι» έχει επίσης απασχολήσει πολλούς ιστορικούς. Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες το συνδέει με την τουρκική ή αραβική λέξη Zeitun, που σημαίνει «ελιά», στοιχείο που ίσως αντικατοπτρίζει την αγροτική φυσιογνωμία της περιοχής σε εκείνες τις εποχές.
Η Λαμία, μέσα από τις ονομασίες και τις αφηγήσεις της, αποδεικνύει πως δεν είναι απλώς ένας τόπος στον χάρτη. Είναι μια πόλη που κουβαλά στρώματα ιστορίας, μνήμης και συμβολισμών — ένα ζωντανό πέρασμα από τον μύθο στην πραγματικότητα