Πάνω από τη σημερινή Υπάτη, σκαρφαλωμένο σε λόφο με θέα στον Σπερχειό και τις πλαγιές της Οίτης, στέκεται το Βυζαντινό Κάστρο. Ένα οχυρό που είδε αυτοκρατορίες να ανεβαίνουν και να πέφτουν, και ακόμη στέκει για να θυμίζει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.
Από την αρχαία Υπάτη στη Νέα Πάτρα
Η ιστορία του κάστρου είναι δεμένη με την ιστορία της ίδιας της πόλης. Η αρχαία Υπάτη ήταν ήδη σημαντικό κέντρο των Αινιάνων. Το 869 μ.Χ. εμφανίζεται για πρώτη φορά με νέο όνομα: Νέα Πάτρα, σε εκκλησιαστική σύνοδο. Την ίδια εποχή η γειτονική Λαμία καταγράφεται ως Ζητούνι. Η μετονομασία δείχνει ότι η περιοχή είχε αποκτήσει αυξημένη διοικητική και εκκλησιαστική βαρύτητα.
Φράγκοι, Καταλανοί και Οθωμανοί
Η θέση του κάστρου ήλεγχε τα περάσματα από τη Θεσσαλία στη Στερεά Ελλάδα, γι’ αυτό πέρασε από πολλά χέρια. Το 1393 καταλαμβάνεται από τις οθωμανικές δυνάμεις του Βαγιαζήτ Α΄. Οι Οθωμανοί το μετονόμασαν σε Πατρατζίκι, «μικρή Πάτρα», και το έκαναν διοικητικό κέντρο επαρχίας. Πριν από αυτούς, η περιοχή είχε περάσει από Φράγκους και Καταλανούς ηγεμόνες, και κάθε κατακτητής άφησε το δικό του αποτύπωμα στα τείχη.
Τι σώζεται σήμερα
Από το κάστρο διατηρούνται τείχη και κατάλοιπα που αφηγούνται ακόμη την ιστορία του. Ξεχωρίζει το ερείπιο ενός επιβλητικού στρογγυλού πύργου. Η προέλευσή του παραμένει ανοιχτή σε συζήτηση: Έλληνες, Φράγκοι ή Καταλανοί τον έχτισαν;. Αυτή η ασάφεια είναι μέρος της γοητείας του μνημείου.
Γιατί να το επισκεφτείς
1. Η θέα: Ελέγχει όλη την κοιλάδα του Σπερχειού. Καταλαβαίνεις αμέσως γιατί χτίστηκε εκεί.
2. Η διαδρομή: Η Υπάτη φημίζεται για τα λουτρά, το φαράγγι και τα μονοπάτια της Οίτης. Το κάστρο δένει φυσικά με μια εκδρομή στη φύση.
3. Η ιστορία: Σε λίγα τετραγωνικά βλέπεις στρώματα Βυζαντινής, Φράγκικης και Οθωμανικής παρουσίας.
Το Κάστρο Υπάτης δεν είναι αναστηλωμένο παλάτι. Είναι ένας τόπος-μάρτυρας. Στέκεσαι στα χαλάσματα και νιώθεις τις αλλαγές του ονόματος — από Υπάτη σε Νέα Πάτρα, μετά Πατρατζίκι, και πάλι Υπάτη. Κάθε όνομα και μια εποχή.
Αν βρεθείς στη Λαμία, αξίζει η ανηφόρα. Πάρε νερό, καλό παπούτσι και φαντάσου τους φρουρούς του 14ου αιώνα να αγναντεύουν τον ίδιο ορίζοντα. Κάστρο Υπάτης: Φρουρός της Φθιώτιδας στους αιώνες.