Οι Κομποτάδες, το χωριό που συναντάμε ανάμεσα στην Οίτη και τον Σπερχειό, κουβαλούν στο όνομά τους μια ιστορία 800 ετών. Η ετυμολογία του τοπωνυμίου δεν είναι ελληνική, αλλά ρομανική, και μας γυρίζει πίσω στην εποχή της Φραγκοκρατίας.
Από το “Κομποτάκι” στην “Κομποτάδα”
Σε διοικητικό κείμενο του 1836 το χωριό καταγράφεται λανθασμένα ως “Κομποτάκι”. Λίγα χρόνια μετά, το 1840, εμφανίζεται ορθά ως “Κομποτάδες” σε Βασιλική Απόφαση. Ενδιαφέρον έχει ότι στην προφορική παράδοση σώζεται και ο ενικός τύπος “η Κομποτάδα”, που οι παλιότεροι χρησιμοποιούσαν συχνά. Αυτός ο ενικός θεωρείται η αρχική μορφή του ονόματος και απορρίπτει την αβάσιμη υπόθεση ότι προέρχεται από το επώνυμο Κομπότης.
Η ρίζα Κομποτ- και η σημασία της
Το θέμα Κομποτ- το συναντάμε στο γαλλικό compote και στο ιταλικό composta, λέξεις που έδωσαν και το ελληνικό “κομπόστα”. Προέρχονται από το λατινικό composita, από το ρήμα componere = “βάζω μαζί”. Αρχικά δήλωνε “σύνθεση”, “συσσώρευση”, κάτι βαλμένο μαζί.
Στα ρομανικά ιδιώματα της βόρειας Γαλλίας το s μπροστά από σύμφωνο έπεσε ήδη από τον 11ο αιώνα, εξηγώντας γιατί έχουμε και τύπους με Κομποστ- και με Κομποτ-.
Τοπωνύμια με την ίδια ρίζα σε όλη την Ευρώπη
Η ρίζα Κομποτ-*/*Κομποστ- εμφανίζεται σε πολλά τοπωνύμια που μοιράζονται ένα κοινό γεωμορφολογικό στοιχείο: το ύψωμα.
• Compostela, Ισπανία: Η σημερινή Santiago de Compostela χτίστηκε “πάνω σε μεμονωμένο λόφο”. Το υποκοριστικό -ela δηλώνει “βουναλάκι, λοφίσκο”.
• Compostela, Μεξικό: Όνομα που δόθηκε από τους Ισπανούς.
• Pointe de Compotelli, Κορσική: Βουνοκορφή.
• Compote, Σαβοΐα: Χωριό σε υψόμετρο 715 μ..
• Κομπότι Άρτας: Χτισμένο “πάνω σε γραφικούς λόφους”. Μεσαιωνική κωμόπολη.
• Κομπότι Αιτωλοακαρνανίας: Στην έξοδο κοιλάδας μεταξύ των ορέων Βούμιστος και Υψηλή Κορυφή.
• Κομπότι Τριφυλίας: Το επώνυμο Κομπότης προέρχεται από το τοπωνύμιο, όχι το αντίστροφο.
Σε όλες τις περιπτώσεις που έχουμε δεδομένα, το κοινό στοιχείο είναι η παρουσία λόφου ή υψώματος.
Η κατάληξη -άδα και η σημασία της
Το επίθεμα -άδα είναι χαρακτηριστικό των ρομανικών γλωσσών. Είναι το ίδιο με το -άτα της Μεξιάτας, που χαλάρωσε σε -ada > -άδα στα ελληνικά. Το γνωρίζουμε από βενετικές λέξεις: καντάδα, μαντινάδα, βαρκάδα, αράδα.
Στα ελληνικά το -άδα δηλώνει ποσότητα ή αφθονία: φασολάδα = πολλά φασόλια, φεγγαράδα = άπλετο φως, λιακάδα = πολύς ήλιος.
Τι σημαίνει λοιπόν “Κομποτάδα”;
Συνδυάζοντας το θέμα κομποτ- = “ύψωμα, λόφος” με την κατάληξη -άδα = “ποσότητα, ομάδα”, προκύπτει η σημασία “συγκρότημα λόφων, λοφίσκοι, ομάδα υψωμάτων”. Και αυτό είναι ακριβώς το χτυπητό γεωμορφολογικό χαρακτηριστικό των Κομποτάδων: το χωριό είναι χτισμένο πάνω σε λοφίσκους.
Συμπέρασμα: Ένα όνομα από την Φραγκοκρατία
Το τοπωνύμιο Κομποτάδες χρονολογείται από την εποχή της Φραγκοκρατίας. Όπως και τα υπόλοιπα “Κομπότια” της Ελλάδας, μαρτυρά την παρουσία φραγκικών/ρομανικών γλωσσικών στοιχείων στην περιοχή της Υπάτης. Δεν πρόκειται για επώνυμο ούτε για ελληνική λέξη, αλλά για περιγραφικό τοπωνύμιο που “φωτογραφίζει” το ανάγλυφο του τόπου: μια συστάδα από λόφους στους πρόποδες της Οίτης.