Στην αρχαία Ελλάδα χορός νοούνταν οι ρυθμικές κινήσεις ολόκληρου του σώματος (χέρια , πόδια) υπό τους ήχους τραγουδιού και οργάνου. Χορός επίσης νοούνταν οι κινήσεις οι στάσεις και οι ρυθμικοί βηματισμοί εναρμονισμένοι με τη μουσική στις πομπές και τις λιτανείες. Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν ιδιαίτερη αξία στον χορό επειδή συνδύαζε την άσκηση (ομορφιά, ευκινησία, υγεία), με την αγαθότητα της ψυχής. Πίστευαν μάλιστα ότι τον εφηύβραν οι θεοί. Στην κλασσική περίοδο, ο χορός ήταν άμεσα συνδεδεμένος με το θέατρο.
Ο Πυρρίχιος, είναι αρχαίος ένοπλος χορός (σύμφωνα με τον Αριστοτέλη και τον Όμηρο) ο οποίος χορευόταν από άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Ο Πλάτωνας αναφέρει ότι ήταν δώρο των θεών προς τους ανθρώπους και ήταν μέρος της λατρείας του Διονύσου. Μάλιστα τον διαχώριζε σε δύο είδη. Τον "ειρηνικόν" και τον "πολεμικόν". Οι αρχαίοι συγγραφείς θεωρούν δημιουργό του τη θεά Αθηνά (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Λουκιανός, Όμηρος). Σύμφωνα με τη μυθολογία η θεά Αθηνά ήταν η πρώτη που χόρεψε τον πυρρίχιο με πλήρη πολεμικό εξοπλισμό, τη στιγμή που ξεπήδησε από το κεφάλι του Δία. Ο πρώτος όμως που χόρεψε τον Πυρρίχιο κατά τον Στράβωνα, ήταν ο γιος του Αχιλλέα Πύρρος, όταν σκότωσε τον Ευρύπυλο. Άλλοι υποστηρίζουν ότι πρώτος τον χόρεψε ο Κουρήτης Πύρριχος, πάνω από το νεκρό σώμα του Πάτροκλου και άλλοι ο Αχιλλέας, όταν πρωτοαντίκρισε το νεκρό φίλο του. Επίσης ο μύθος θέλει τον Πυρρίχιο να δημιουργήθηκε από τους Κουρήτες όταν ο Δίας ήταν βρέφος, οι οποίοι χόρεψαν πάνοπλοι τον πολεμικό χορό προκειμένου να καλύψουν το κλάμα του και να τον σώσουν από τον Κρόνο που τον κυνηγούσε. Οι Αθηναίοι τον χόρευαν στα Παναθήναια και οι Σπαρτιάτες στους πολέμους. Είχε πλάγιες στροφές, οπισθοχωρήσεις, πηδήματα, χαμηλώματα, επιθετικές και αμυντικές κινήσεις και οι χορευτές έβγαζαν έντονες φωνές. Ο Ξενοφώντας αναφέρει ότι το 400 π.Χ. οι κάτοικοι της Κερασούντας, χόρεψαν Πυρρίχιο στη διάρκεια μιας γιορτής που διοργάνωσαν. Ο πυρρίχιος έπαιζε σπουδαίο ρόλο στη λατρεία της Άρτεμης, όπου οι χορευτές ήταν γυναίκες (ο Καλλίμαχος ονομάζει αυτόν τον πυρρίχιο «πρύλις»). Η Άρτεμις ήταν η προστάτιδα των Αμαζόνων οι οποίες ζούσαν στον Εύξεινο Πόντο και ήταν κόρες του Θεού του πολέμου Άρη. Σήμερα διασώζεται σε εξελίξιμη μορφή από τους Έλληνες του Πόντου. Αποκαλείται Σέρρα, επειδή οι πιο φημισμένοι χορευτές του Πόντου, υπήρχαν στον ποταμό Σέρα της Τραπεζούντας. (Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα χορεύεται από τους Πόντιους καθώς, λαογραφικά θεωρούνται γνήσια απομεινάρια του Ελληνισμού). Στο πέρασμα των χρόνων ο Πυρρίχιος είχε διάφορες ονομασίες. Στην Κύπρο λεγόταν "πρόλις", στη Μακεδονία "τελεσίας", στην Κρήτη "ορδίτης ή επικρήδιος" και στη θράκη "κλαυρισμός".
Από την Αρχαιότητα ο πυρρίχιος εκτελούνταν μόνο με πνευστά όργανα. Ο λόγος είναι ότι τα πνευστά όργανα είναι κατεξοχήν πολεμικά. Μάλιστα τη στιγμή του πολέμου οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πνευστά όργανα στην οπισθοφυλακή του στρατεύματος. Αυτά τα όργανα παραπέμπουν στον σημερινό ζουρνά. Για να ονομαστεί κάποιος σύγχρονος χορός ως συνέχεια του αρχαίου πυρρίχιου πρέπει να είναι σε 7 χρόνους, να είναι πολεμικός και να παίζεται με πνευστά όργανα. Έτσι, με τη μορφή που διασώζεται, μόνο ο πυρρίχιος χορός των Ελλήνων Ποντίων μπορούμε να πούμε πως είναι η συνέχεια του αρχαίου πύρριχου. Στις μέρες μας, σε πολλές χορογραφίες ο Πυρρίχιος κλείνει συνήθως με τον χορό των μαχαιριών (πιτσάκ οίν). Ο γνωστός αυτός ποντιακός χορός από τους αρχαίους χρόνους, παρουσιάζεται από τον Ξενοφώντα στο βιβλίο του «Κύρου ανάβασις». Εκεί ο ιστορικός (συγγραφέας και φιλόσοφος) περιγράφοντας τη δεξίωση που έδωσε για τους Παφλαγόνες αναφέρει τα εξής:
"Δύο Θράκες, στα Κοτύωρα, χορέψαν ένα χορό με συνοδεία φλογέρας, φορτωμένοι με τον οπλισμό τους, επέδειξαν δε μεγάλη ευλυγισία στα πηδήματα και στον χειρισμό των σπαθιών τους. Στο τέλος ένας από τους δύο όπως πίστεψαν οι καλεσμένοι χτύπησε θανατηφόρα τον άλλο, ο οποίος έπεσε καταγής, μιμούμενος με πολλή πειστικότητα τον πεθαμένο". Ο χορός των μαχαιριών χορευόταν από δύο χορευτές που κρατούσαν μαχαίρια και μάχονταν για τα μάτια κάποιας...νέας. Στο τέλος, έπειτα από τη μεταξύ τους διαμάχη, ο ένας έπεφτε εικονικά νεκρός, από το μαχαίρι του άλλου και ο νικητής κέρδιζε την καρδιά της κοπέλας. Σήμερα χορεύεται με κάποια παραλλαγή. Οι δύο χορευτές, προβάλουν ένα μήνυμα συμφιλίωσης καθώς, μετά τη διαμάχη πετούν τα μαχαίρια και αγκαλιάζονται. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν, απεικόνιση Πυρρίχιου χορού σε πίνακα ζωγραφικής, αγγεία, μαρμάρινες στήλες και αγάλματα.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΓΙΑΝΤΣΗ
Φωτ. Wikimedia Commons
