 |
| Κώστα Γραμματόπουλου, αφίσα του ΕΑΜ, 1944, λιθογραφία (Φωτ.: Σ. Καραχρήστου, Ελληνικές αφίσες, Αθήνα 1984). |
Το 1940, με την έκρηξη του Πολέμου, οι Έλληνες εικαστικοί καλλιτέχνες βρίσκονται ήδη έτοιμοι στις επάλξεις, άλλοι στο μέτωπο και άλλοι στα μετόπισθεν. Αρχίζει το Συσσίτιο των Σπουδαστών της ΑΣΚΤ. Ο καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στην ΑΣΚΤ Π. Πρεβελάκης προτείνει και οι καθηγητές αποδέχονται: [1] διδακτικό και διοικητικό προσωπικό της Σχολής να παραιτηθεί, όσο διαρκεί ο Πόλεμος, από το 1/30 του μηνιαίου μισθού τους, [2] να διατεθεί ποσό δρχ. 45.000 από το Συσσίτιο των Σπουδαστών για τον Έρανο Κοινωνικής Πρόνοιας, [3]να προσφερθεί, με έξοδα της Σχολής, διαφημιστικός πίνακας εθνικής σκοπιμότητας σε 10.000 αντίτυπα, [4] οι καθηγητές, στις κρίσιμες αυτές ώρες, να δώσουν στο Έθνος κάθε δυνατή υπηρεσία. Η Σχολή αποφασίζει να χρησιμοποιηθούν 50.000 δρχ. από το έκτακτο κονδύλιο των 80.000 δρχ. του Εργαστηρίου Χαρακτικής για την εκτύπωση διαφημιστικών πινάκων εθνικής σκοπιμότητας, αφισών που θα φιλοτεχνούσαν σπουδαστές του Εργαστηρίου. Ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης του ΑΠΘ Δ.Ε. Ευαγγελίδης παραιτείται για λόγους υγείας και έρχεται στην Αθήνα. Το 1941 ο ήδη διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Ν. Μπέρτος μετατίθεται από τους κατακτητές στη θέση του διευθυντή Καλών Τεχνών του υπουργείου Παιδείας και ιδρύει την «Εστία των Ελλήνων Λογοτεχνών, Καλλιτεχνών και Μουσουργών», ενώ οργανώνει τις Επαγγελματικές Καλλιτεχνικές Εκθέσεις που γίνονται στο Μουσείο. Επιλέγονται τέσσερα έργα, των σπουδαστών Κ. Γραμματόπουλου, Α. Τάσσου και Β. Κατράκη, στο Εργαστήριο Χαρακτικής της ΑΣΚΤ για να γίνουν διαφημιστικές αφίσες εθνικής σκοπιμότητας. Η αντίσταση των καλλιτεχνών έχει ήδη ξεκινήσει. Μαζί με την ίδρυση του ΕΑΜ, ιδρύεται και το ΕΑΜ Καλλιτεχνών, με μέλη τους ανάμεσα σε άλλους τους: Α. Θεοδωρόπουλο, Δ. Γιολδάση, Α. Αστεριάδη, Σ. Βασιλείου, Α. Σπαχή, Σ. Πολυχρονιάδη, Γ. Μόσχο, Δ. Μεγαλίδη, Γ. Βελισσαρίδη, Φ. Ζαχαρίου, Ο. Κανέλλη, Β. Σεμερτζίδη, Κ. Πλακωτάρη, Δ. Σακελλαρίδη, Μ. Μακρή, Α. Τάσσο, Β. Κατράκη, στο Εργαστήριο Χαρακτικής της ΑΣΚΤ για να γίνουν διαφημιστικές αφίσες εθνικής σκοπιμότητας. Η αντίσταση των καλλιτεχνών έχει ήδη ξεκινήσει. Μαζί με την ίδρυση του ΕΑΜ, ιδρύεται και το ΕΑΜ Καλλιτεχνών, με μέλη τους ανάμεσα σε άλλους τους: Α. Θεοδωρόπουλο, Δ. Γιολδάση, Α. Αστεριάδη, Σ. Βασιλείου, Α. Σπαχή, Σ. Πολυχρονιάδη, Γ. Μόσχο, Δ. Μεγαλίδη, Γ. Βελισσαρίδη, Φ. Ζαχαρίου, Ο. Κανέλλη, Β. Σεμερτζίδη, Κ. Πλακωτάρη, Δ. Σακελλαρίδη, Μ. Μακρή, Α. Τάσσο, Β. Κατράκη, Λ. Μαγγιώρου, Γ. Μανουσάκη, Χ. Δαγκλή και Γ. Σικελιώτη. Κυκλοφορεί το πρώτο βιβλίο με ξυλογραφίες του Σ. Βασιλείου (Γ. Λευκαδίτη, Το ψάρεμα). Ο Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας εκλέγεται καθηγητής του σχεδίου στην ΑΣΑ. Το 1942 γίνεται η Α' Επαγγελματική Καλλιτεχνική Έκθεση, στην οποία συμμετέχουν λίγοι καλλιτέχνες, αφού θεωρείται ως πράξη συνεργασίας με τους κατακτητές, και ακολουθεί η Β', η οποία στάθηκε αιτία να συλληφθούν για τα έργα που εξέθεταν τέσσερις ζωγράφοι και χαράκτες: οι Γ. Κεφαλληνός, Αντώνης Κανάς, Α. Κορογιαννάκης και Α. Τάσσος. Ο Σ. Βασιλείου αρχίζει να δίνει ξυλογραφίες του για την εικονογράφηση του περιοδικού Νέα Εστία· η συνεργασία αυτή διαρκεί δύο χρόνια. Εκδίδεται το βιβλίο του Ε.Κ. Φραντζισκάκη Περί Ζωγραφικής, εικονογραφημένο με ξυλογραφίες του Γ. Μόραλη. Ο αρχαιολόγος και τεχνοκρίτης Δ.Ε. Ευαγγελίδης εκλέγεται καθηγητής της ιστορίας της τέχνης στην ΑΣΑ. Το 1943 εγκρίνεται με νόμο ο Οργανισμός της Στέγης Καλών Τεχνών και Γραμμάτων και δημοσιεύεται ο πρώτος ιδρυτικός νόμος της Προπαρασκευαστικής Σχολής Καλών Τεχνών Πύργου Τήνου, ο οποίος όμως δεν εφαρμόστηκε. Ο γλύπτης Νικόλας φιλοτεχνεί ξυλόγλυπτη κεφαλή του Χίτλερ και θέλει με το έργο αυτό να λάβει μέρος στην Γ΄ Επαγγελματική Έκθεση, αλλά η οργανωτική επιτροπή της έκθεσης το απορρίπτει ως «κακότεχνο». Το ΕΛΑΣ-ΕΑΜ κυκλοφορεί το λεύκωμα Από τους αγώνες του ελληνικού λαού, με χειρόγραφα κείμενα δημοτικών τραγουδιών, ποιήματα του Ρ. Βελεστινλή και του Δ. Σολωμού, με ξυλογραφημένα πρωτογράμματα και υποσέλιδα κοσμήματα και με οκτώ ασπρόμαυρες ξυλογραφίες των Γ. Βελισσαρίδη, Α. Τάσσου, Β. Κατράκη και Δ. Μαγγιώρου. Ο Γ. Κεφαλληνός δημιουργεί το λεύκωμα Ελλάς 1941-42, με φωτογραφίες της Β. Παπαϊωάννου από την πείνα στην κατοχική Αθήνα και τον ίδιο χρόνο εκδίδει το λεύκωμα Το παγώνι, που δούλευε από το 1939, με κείμενο του Ζ. Παπαντωνίου και 23 έγχρωμες ξυλογραφίες δικές του, στην εκτύπωση των οποίων τον βοήθησαν οι μαθητές του Τ. Κάνθος, Χ. Δαγκλής και Λ. Μοντεσάντου. Ο αρχιτέκτων Δ. Πικιώνης εκλέγεται καθηγητής της διακοσμητικής στην ΑΣΑ. Ο γλύπτης Μ. Τόμπρος αποσπάται στη θέση του διευθυντή Καλών Τεχνών του υπουργείου Παιδείας και διδάσκει στο υπουργείο πλέον το μάθημα του στους σπουδαστές της ΑΣΚΤ. Το 1944 ιδρύεται το Καλλιτεχνικό και Επαγγελματικό Επιμελητήριο. Εκδίδεται το βιβλίο Σύγχρονοι Έλληνες ζωγράφοι και γλύπτες του δημοσιογράφου και συγγραφέα Δ. Καλλονά, με συνεντεύξεις Ελλήνων καλλιτεχνών που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Η Βραδυνή».
ΑΠΩΛΕΙΕΣ
Πεθαίνουν το 1941 ο γλύπτης Π. Ρούμπος, ο γλύπτης Γ. Δημητριάδης και ο λαϊκός ζωγράφος Α. Γλύκας, το 1942 οι ζωγράφοι Ε. Ιωαννίδης, Π. Καλλιγάς και Σ. Σκαρβέλης, ο γλύπτης Ε. Βρεττός, ο Γερμανός φωτοτσιγκογράφος Κ. Κόλμαν, γιος του λιθογράφου Γ. Κόλμαν και ο ποιητής και τεχνοκρίτης Α. Δρίβας, το 1943 ο γλύπτης Κ. Δημητριάδης, το 1944 ο Φινλανδός ζωγράφος Α. Μπαρκόφ, ο ζωγράφος και διευθυντής της ΕΠΓ Στρατηγός και ο ζωγράφος και χαράκτης Σ. Σούρσος.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ 1940-1945
7 ΗΜΕΡΕΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΑΘΗΝΑ 1999
from ανεμουριον https://ift.tt/2TauVeA
via IFTTT