του Γεώργιου Θ. Μαυρογορδάτου
 |
| ΜΙΚΡΟΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΣΤΡΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ (ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ «ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΛΕΜΚΕΡΗΣ» ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ). |
Κατά κανόνα, το ιστορικό αίτημα της εθνικής ολοκλήρωσης και της δημιουργίας εθνικού κράτους προϋποθέτει και υποδηλώνει κάποια εθνική ομοφωνία μόνο σ' ένα πολύ γενικό και αφηρημένο επίπεδο. Στην πράξη συνεπάγεται αναπόδραστη διαμάχη και σύγκρουση, αφού θέτει πιεστικά το ζήτημα: με ποια μορφή και με ποια στρατηγική, δηλ. σε τελευταία ανάλυση, από ποιους και σε όφελος τινών θα αναληφθεί (και θα ελεγχθεί) η συγκεκριμένη πραγμάτωση του αιτήματος. Έτσι, η άλλη όψη της εθνικής ολοκλήρωσης είναι μοιραία η εμφύλια σύγκρουση.
Μολονότι από την πρώτη στιγμή υπήρξαν διαμάχες και συγκρούσεις γείρω από το περιεχόμενο και τη στρατηγική του νεοελληνικού εθνικισμού, η φάση που κορυφώθηκαν και οδήγησαν σε αμείλικτο εμφύλιο πόλεμο ήταν η περίοδος 1912-22. Κι αυτό επειδή οι νικηφόροι βαλκανικοί πόλεμοι δημιούργησαν μα εντελώς νέα κατάσταση, που συμπυκνώνεται σε τρεις ιστορικές προκλήσεις για το ελληνικό κράτος και τον ελληνικό εθνικισμό.
Πρώτη ιστορική πρόκληση: η αφομοίωση των Νέων Χωρών. Το κράτος της Παλαιός Ελλάδας αντιμετωπίζει μα χωρίς προηγούμενο κατάσταση: το διπλασιασμό σχεδόν των εδαφών και των κατοίκων του μονομιάς. Παρά την ιδεολογική προετοιμασία ενός αιώνα, η αφομοίωση αυτών των Νέων Χωρών δημιουργεί πλήθος προβλημάτων, που υπερβαίνουν τις διοικητικές δυνατότητες του παλιού κράτους (και θα λυθούν σε διάστημα δεκαετιών). Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της κρίσης αποτελεί η αποικιακή συμπεριφορά των Παλαιοελλαδιτών κρατικών υπαλλήλων απέναντι ατούς Έλληνες των Νέων Χωρών -τους «τουρκόσπορους»- που αντιμετωπίζουν σαν κατακτημένο λαό. Έτσι, στην ένωση των Νέων Χωρών μ: την Παλαιά Ελλάδα βρίσκονται από την πρώτη στιγμή τα σπέρματα μας σύγκρουσης ανάμεσα τους.
Δεύτερη ιστορική πρόκληση: η ίδια η «ελληνικότητα» των Νέων Χωρών, που αποτελεί και το πιο ανυπέρβλητο άμεσο εμπόδιο για την αφομοίωσή τους, Σε οξεία αντίθεση μ τη σχεδόν απόλυτη εθνική ομοιογένεια της Παλαιός Ελλάδας, ο όγκος των Νέων Χωρών (Κρήτη, Ήπειρος και προπαντός Μακεδονία) αποτελεί ακόμη οθωμανικό μωσαϊκό εθνοτήτων. όπου οι συνειδητά ελληνικές ψηφίδες μειοψηφούν σε αρκετές περιοχές. Στην Ήπειρο και τη Μακεδονία, Αλβανοί, Τούρκοι και «Βούλγαροι» (ή, πάντως, Σλαβομακεδόνες) ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της αγροτικής γης. Στην ίδια τη Θεσσαλονίκη, η ισπανοεβραϊκή κοινότητα ελέγχει ουσιαστικά την οικονομική ζωή. Ενώ παραμένουν εχθρικοί ή πάντως επιφυλακτικοί απέναντι στο ελληνικό κράτος, οι συμπαγείς αυτοί αλλοεθνείς πληθυσμοί, δεν μπορούν ούτε να εκδιωχθούν, αλλά ούτε και να αποκλειστούν από τα πολιτικά δικαιώματα που συνεπάγεται η ελληνική υπηκοότητα.
 |
| ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΕΣ ΣΕ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ. |
Με ακραία και εκρηκτική συνέπεια, στις εκλογές του 1915 και του 1920, να πνίξει η ψήφος Τούρκων, Εβραίων και «Βουλγάρων» (Σλαβομακεδόνων) τη φωνή της πλειοψηφίας των Ελλήνων στη Μακεδονία. Μόνο χάρη στην ψήφο των αλλοεθνών κέρδισαν τότε το σύνολο, σχεδόν, των εδρών στη Μακεδονία σι αντιβενιζελικοί (ανάμεσα τους και ο Ίων Δραγούμης το 1915).
Τρίτη ιστορική πρόκληση, που συγκεκριμενοποιείται μ την έκρηξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου: η διαφύλαξη των κεκτημένων και η συνέχιση της εθνικής ολοκλήρωσης, Με την επέκταση του πολέμου, γίνεται ολοένα πιο φανερά ότι προσφέρεται στο ελληνικό κράτος η καλύτερη αλλά και τελευταία ευκαιρία εδαφικής επέκτασης και ενσωμάτωσης των αλύτρωτων ακόμη ελληνικών πληθυσμών. Τα περιθώρια αναμονής εξαντλούνται, καθώς οι πληθυσμοί αυτοί (ιδίως στην Τουρκία) απειλούνται με άμεση και οριστική πλέον εξόντωση. Αλλά και τα ίδια τα κέρδη των βαλκανικών πολέμων βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο (προπαντός στη Μακεδονία), καθώς οι εμπόλεμοι παραβιάζουν αδίστακτα την ελληνική κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα - που ασφαλώς δεν θα σεβαστεί ούτε ο τελικός νικητής.
 |
| ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΕΣ ΣΕ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΤΟΥ 1917. |
 |
| ΟΙ ΠΕΡ. ΚΑΙ ΚΛ. ΧΑΤΖΗΛΑΖΑΡΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΙΩ. ΜΠΟΥΤΑΡΗΣ ΚΑΙ Γ. ΚΩΝΣΤΑΣ ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΗΣ ΕΠΑΥΛΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ, ΣΤΗ ΛΕΩΦΟΡΟ ΤΩΝ ΕΞΟΧΩΝ. |
Μπροστά στην ιστορική αυτή πρόκληση και τις νέες θυσίες που απαιτεί. η Παλαιά Ελλάδα αποδεικνύεται ξαφνικά απρόθυμη να συνεχίσει την αλυτρωτική της αποστολή. Η άρνηση ενός νέου πολέμου νομιμοποιείται μάλιστα στη συνείδησή της ως στρατιωτική υπακοή στον νικηφόρο Στρατηλάτη του 1912-13. Δύο Ελλάδες:
Στην αντίθεση Παλαιάς Ελλάδας και Νέων Χωρών που εγκυμονείται από το 1912, στην παράλληλη αντίθεση Ελλήνων και αλλοεθνών μειονοτήτων, ειδικά στις Νέες Χώρες και προπαντός στη Μακεδονία, έρχεται έτσι να προστεθεί μία συνολικότερη και χωρίς προηγούμενο αντίθεση που πηγάζει από την αναντιστοιχία Κράτους και Έθνους. Λαοί· και Έθνους. Ο εθνικός διχασμός, όπως εύγλωττα και εύλογα ονομάστηκε, αποτελεί στην ουσία εμφύλια σύγκρουση ανάμεσα στην πλειοψηφία της Παλαιάς Ελλάδας (σε «ανίερη» συμμαχία με τους αλλοεθνείς των Νέων Χωρών) και στην πλειοψηφία των αλύτρωτων και. των (μέχρι χθες αλύτρωτων) Ελλήνων των Νέων Χωρών.
Το 1916-17, ο διχασμός αποτυπώνεται και γεωγραφικά στο χωρισμό «κράτους των Αθηνών» και «κράτους της Θεσσαλονίκης», που, μολονότι βραχύβιος, αφήνει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του για πολλές δεκαετίες. Μόνο σε ένα πολύ γενικό και αφηρημένο επίπεδο εμφορούνται από τον ίδιο εθνικισμό οι δύο αντίπαλοι «πολιτικοί κόσμοι». Στην πράξη, ο βενιζελισμός αποδεικνύεται ο μόνος συνεπής, διορατικός και πραγματιστικός φορέας της εθνικής ολοκλήρωσης. Αυτοκαθορίζεται και νομιμοποιείται με αναφορά στο έθνος ως ενιαίο σύνολο, που περιλαμβάνει την Παλαιό Ελλάδα, τις Νέες Χώρες και τους αλύτρωτον;. Έτσι, η προσωρινή κυβέρνηση το 1916 καλεί σε συναγερμό «το έθνος, εν απουσία του κράτους».
 |
| ΕΒΡΑΙΟΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ ΜΠΑΡ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. |
Αντίθετα, ο αντιβενιζελισμός, παρά το βυζαντινό ρομαντισμό του γύρω από τον Κωνσταντίνο καταλήγει να εκφράζει τον εσωστρεφή πατριωτισμό της Παλαιάς Ελλάδας. Αυτοκαθορίζεται και νομιμοποιείται με αναφορά στο κράτος - και μάλιστα στο κράτος όπως ήταν μέχρι το 1912. Έτσι, στην «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», ο αντιβενιζελισμός θα ανατάξει απερίφραστα την «μικράν. αλλ’ έντιμον Ελλάδα».
Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο παρατάξεων αντικατοπτρίζεται σε διαμετρικά αντίθετες αντιλήψεις του εθνικού εδάφους, του εχθρού και. ιδίως, του προδότη. Για το βενιζελισμό, προδοσία αποτελεί προπαντός η παράδοση του Ρούπελ και της Ανατολικής Μακεδονίας στους Βουλγάρους, καθώς και η στήριξη του αντιβενιζελισμού στην ψήφο Τούρκων και Βουλγάρων, δηλ, των «κληρονομικών εχθρών. Για τον αντιβενιζελισμό, αντίστροφα, προδοσία αποτελεί, προπαντός. η συνεργασία με τους Αγγλογάλλους, που καταλύουν την κρατική κυριαρχία.
Ο βενιζελικός αλυτρωτισμός κερδίζει τις πρώτες δάφνες του, υπερασπίζοντας την ελληνική Μακεδονία και πολεμώντας Γερμανούς και Βουλγάρους. Ο αντιβενιζελικός πατριωτισμός κερδίζει τις δικές του δάφνες, υπερασπίζοντας την Αθήνα και πολεμώντας -στα Νοεμβριανά του 1916- Άγγλους, Γάλλους και Ιταλούς.
Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ 1910-1920
7 ΗΜΕΡΕΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΑΘΗΝΑ 1999
from ανεμουριον https://ift.tt/2q8AboA
via IFTTT