ΝΗΣΟΣ ΜΕΓΙΣΤΗ


Η Μεγίστη -ή της μεσαιωνικής προελεύσεως ονομασία Καστελλόριζο- κείται στο μέσο σχεδόν των παραλιών της Δύσης. Από το σημείο αυτό απέχει κατά μείζονα λόγο 1 και 1/4 ναυτικά μίλια και κατ’ ελάσσονα 800 μέτρα. Εάν καταστεί στίγμα περαιτέρω προσανατολισμού, η νήσος απέχει 75 μίλια από τη Λινδία άκρα (Ρόδος) και 175 μίλια από τον Ακάμαντα (Κύπρος). Έχει έκταση 8,88 Km2. Το μήκος της, από Ν.Δ. προς Β.Α., είναι 3 και 1/2 μίλια και το πλάτος της 1 και 1/2 μίλι. Ο πληθυσμός της Μεγίστης, κατά την περίοδο της πρώτης απελευθερώσεώς της (1913-1915), ξεπερνούσε τους 8.000 κατοίκους. Στην απογραφή του 1991, αναφέρθηκαν 275 μόνιμοι κάτοικοι. Πρώτοι οικιστές της νήσου θεωρούνται οι Δωριείς, οι οποίοι, κατά τους Τίτο Λίβιο και Σκύλακα, δίδουν στον τόπο τους τη στομφώδη -την πομπώδη θα έλεγα καλύτερα- ονομασία Μεγίστη.
Αρχαιότητα
Από την παρουσία του λεγάμενου Λυκίου τάφου της κλασικής εποχής, και του ευρισκομένου, στο εθνικό αρχαιολογικό μουσείο, ελληνιστικού χρυσού στεφάνου, από τους υπάρχοντες ευρύχωρους τάφους της ύστερης ελληνιστικής περιόδου και από τη λυκιακής προελεύσεως οστεοθήκη των αυτοκρατορικών χρόνων (β’ ήμισυ 2ου μ.Χ. αι.), που φέρει στις πλευρές της μυθικές σκηνές, αλλού εκτύπου και αλλού προστύπου γλυφής, τεκμαίρεται ότι η Μεγίστη, στη διαχρονική της πορεία, δεν δοκίμασε πενία. Προβάλλεται όμως το ερώτημα: από πού οι ντόπιοι πορίζονταν τα αγαθά; Είναι αλήθεια πως το νησί κείται σε καίρια γεωφυσική θέση. Οι θαλάσσιοι δρόμοι των Μινωιτών και μετά των Μυκηναίων περνούσαν έξω από το οξυκόρυφο ακρωτήριο της νήσου. Γιατί να μην κάμουν το ίδιο και οι ντόπιοι; Φύσει επιρρεπείς προς τη θάλασσα, οι «πόντω αγαλλόμενοι» νησιώτες, απέβησαν ατρόμητοι ναυτικοί και ριψοκίνδυνοι θαλασσοπόροι. «Εύφορτοι νάες πελαγίτιδες» διέσχιζαν το υγρό στοιχείο. Δεξιοί οιακοστρόφοι και ηλιοκαείς ναυτίλοι τις κατεύθυναν σε εμπορικούς σταθμούς. Στα χρόνια της ροδιακής ακμής, οι Μεγιστείς τέθηκαν υπό τον έλεγχο των Ροδίων. Οι έξι δωρικής διαλέκτου ονομαστικές επιγραφές, που βρέθηκαν στα δύο φρούρια της Μεγίστης, μαρτυρούν πως το νησί διακυβερνήθηκε από ενάρετους και δραστήριους Ροδίους διοικητές, τους «Επιστάτες». Τούτους διόριζε ο «Δόμος Ροδίων» και είχαν ευρέος φάσματος στρατιωτικοπολιτικές εξουσίες. Κατά τον Τίτο Λίβιο, οι Μεγιστείς, μεταξύ των ετών 333-304 π.Χ., πέτυχαν ουσιώδους μορφής αυτονομία. Στα 38 π.Χ., ο C. Longinus Cassius κατέστησε τη Μεγίστη ορμητήριο στόλου στρεφομένου εναντίον των Καρών και Κιλίκων πειρατών, χωρίς να υποψιάζεται πως το διθάλαμο γαλάζιο ενάλιο σπήλαιο, που εκτείνεται από ΝΝΔ προς ΒΒΑ της νήσου ήταν χώρος αποκρύψεως κάθε πολύτιμης πειρατικής λείας. Με άνοιγμα στομίου, στην πιο ευνοϊκή ώρα της ημέρας, 1.20 μ. στο υψηλότερο και 8 μ. στο πλατύτερο σημείο, η γαλάζια σπηλιά (ή Τρύπα του Παραστά), δεν κινούσε υποψίες ότι εχρησιμοποιείτο, ως κρυψώνα από τους πειρατές. Και ακόμη ποιος μπορούσε να φανταστεί ότι, μετά την είσοδο, το ύψος του πρώτου θαλάμου φθάνει στα 25-30 μ., το μήκος 115 μ. και το πλάτος στα 80 μέτρα; Κατά τη βυζαντινή εποχή (330 -1453 μ.Χ.), οι κάτοικοι της Μεγίστης υπέστησαν την εθιμική και την ενδυματολογική επίδραση της βυζαντινής υψηλής κοινωνίας.
ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ, 1935. ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΙΤΑΛΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟ ΝΗΣΙ ΕΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΟ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΑΛΛΟΥΣ -ΠΡΩΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ- ΩΣ ΒΑΣΗ ΑΝΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΥΔΡΟΠΛΑΝΩΝ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΟΥΣΑΝ ΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ΜΑΣΣΑΛΙΑ/ΝΕΑΠΟΛΗ/ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΥΚΟ/ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ/ΒΗΡΥΤΟΣ. (ΑΡΧΕΙΟ Μ. ΑΓΑΠΗΤΟΥ).
Ο ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΕΛΑΒΕ ΤΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ, ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΝΙΣΧΥΣΕ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1913. (ΑΡΧΕΙΟ Κ. ΧΟΝΔΡΟΥ)
Η πρώτη προσβολή, που υπέστη το φρούριο του Αγίου Νικολάου,πραγματοποιήθηκε περί τα μέσα του 1306 μ.Χ. από το τάγμα των ιπποτών του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ. Από το έτος τούτο γίνεται μνεία της νήσου υπό τα ονόματα Castel Ruggio και Chateau Rouge. Αργότερα οι ιταλογερμανείς και Ιταλοί κατακτητές, τη νήσο ονόμασαν Castelrosso που πολιτογραφήθηκε στο ελληνικό λεξιλόγιο ως Καστελλόριζο.
Τουρκοκρατία
Κατά το πρώτο τέταρτο του ΙΣΤ’ αιώνα, η νήσος κατακτήθηκε από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν Β’. Έκτοτε ο πληθυσμός υφίστατο συχνή εναλλαγή φραγκικών και τουρκικών επιθέσεων, κατακτήσεων, καταπιέσεων. Ως τα 1448. Στα 1448, ο Λάμπρος Κατσώνης, αφού παρέπλευσε με τον στολίσκο του τις ακτές της Λυκίας, έφθασε στο Καστελλόριζο. Ο Έλληνας κουρσάρος, είχε πληροφορηθεί πως το ισχυρό φρούριο του Αγίου Νικολάου διέθετε 24 κανόνια, από 18 έως 40 λιτρών και φρουρά ανερχομένη σε 1.150 Τούρκους. Ευθύς αμέσως ο Λάμπρος και οι άνδρες του πολιόρκησαν το φρούριο, έστησαν κανόνια, έλαβαν θέση μάχης. Ύστερα από δύο ημερών προσπάθεια, το επιθετικό σώμα, γκρέμισε μέρος του τείχους· και ενώ ετοιμαζόταν να ενεργήσει κατά μέτωπο προσβολή, οι πολιορκημένοι ύψωσαν λευκή σημαία και στη συνέχεια έστειλαν πρέσβεις στον Κατσώνη, για να προτείνουν παράδοση φρουρίου και όπλων, υπό τον όρο ότι θα εγγυόταν την ασφαλή μετάβασή τους στην έναντι κειμένη ασιατική ακτή. Ο Κατσώνης δέχθηκε. Κατόπιν τούτου, ο ριψοκίνδυνος αυτός θαλασσομάχος παρέλαβε τον οπλισμό και, αφού κατεδάφισε το Κάστρο, ανεχώρησε για νέες προς ανατολάς επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής επαναστάσεως, ο ανδρικός πληθυσμό του Καστελλορίζου φυγάδευσε όλα τα γυναικόπαιδα σε Κάρπαθο, Κάσο και Αμοργό. Έτσι, οι ενήλικες που έμειναν πίσω, απερίσπαστοι πια, μπορούσαν να αναλάβουν ναυτικό κατά των Τούρκων αγώνα.
Παιδεία
Με την ανατολή του 1836, ο Μαχμούτ Β’ παραχώρησε και στο Καστελλόριζο εσωτερική αυτοδιοίκηση και φορολογικό «δόσιμο», το ύψος του οποίου δεν υπερέβαινε τις 480 χρυσές λίρες.
25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1914. ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ ΣΑΝΤΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ ΜΕ ΞΥΛΙΝΑ ΟΠΛΑ, ΥΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΤΟΥΣ. ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΞΟΥ (1913-1915). (ΑΡΧΕΙΟ Μ. ΑΓΑΠΗΤΟΥ).
Ο ΓΑΛΛΟΣ ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΜΟΡΩ ΕΞΗΓΕΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΟΥΣ ΤΟ ΛΟΓΟ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΟΥΣ, ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΑΛΛΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΙΤΑΛΟΥΣ. (ΑΡΧΕΙΟ Κ. ΧΟΝΔΡΟΥ)
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΑΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟΥ, ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΕΣ. ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ. (ΑΡΧΕΙΟ Α. ΜΑΪΛΛΗ).
Το παλαιότερο όνομα διδασκάλου, που γνωρίζουμε, είναι εκείνο του Εμμανουήλ Ιωάννου, γνωστού ως Κισθηνίου. Ο Κισθήνιος, αφού για ολόκληρη τριετία δίδαξε τα ελληνικά γράμματα στην Τριπολιτσά επί της εποχής του Ιωάννη Καποδίστρια, μετέβη στη γενέτειρά του Καστελλόριζο. Εκεί -ίσως στα 1835- ίδρυσε Αλληλοδιδακτικό Σχολείο Λανκαστριανής Μεθόδου, σύμφωνα προς την οποία οι μεγαλύτεροι και εξυπνότεροι μαθητές εκπαίδευαν τους μικρότερους. Μετά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, ανεγέρθηκε 6τάξιο Αρρεναγωγείο, που καταργήθηκε, όταν στα 1903 λειτούργησε 8τάξια Αστική σχολή, που κτίσθηκε με δαπάνη των Λουκά και Αναστασίας Σαντραπέ. Πρώτος Διευθυντής της Σχολής υπήρξε ο φιλόλογος Αχιλλέας Διαμαντάρας. Επιπλέον ανιδρύθηκαν και κατά καιρούς επισκευάσθηκαν το Παρθεναγωγείο και το Νηπιαγωγείο. Παράλληλα λειτούργησε και Ιερατική Σχολή. Οι ετήσιες δαπάνες της Δημογεροντίας, για τη συντήρηση και λειτουργία όλων των σχολών, συνεποσούντο σε 900 τουρκικές χρυσές λίρες. Εκτός από τα δημοτικά σχολεία, τα ελληνικά γράμματα θεράπευσαν και τρεις ιδιωτικές σχολές.
Η επανάσταση του 1913
Η προνομιακή μεταχείριση, που επιφυλάχθηκε και στο Καστελλόριζο, από το οθωμανικό καθεστώς προετοίμασε την περαιτέρω ιστορική του πορεία· πορεία, που εξεφράσθη με την αυτόβουλη δράση ντόπιων ελευθερωτών. Οι επαναστάτες μη ανεχόμενοι να βρίσκονται υπό τη σκιά της ημισελήνου κατέλυσαν, την 1η Μαρτίου 1913, τις τουρκικές αρχές και στη συνέχεια εγκατέστησαν προσωρινή διοίκηση από επιτόπιους πολιτοφύλακες. Ο τμηματάρχης του επί των Εξωτερικών υπουργείου Ίων Δραγούμης, πιεζόμενος από τους πληρεξουσίους των Καστελλοριζιών, προέβη εν αγνοία του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου στην αποστολή ημιεπισήμου διοικητικού συμβούλου, καθώς επίσης αντάρτικού σώματος αποτελουμένου από τριάντα βρακοφόρους Κρήτες με αρχηγό τον Μανόλη Δασκαλάκη. Ο Δραγούμης φρόντισε ακόμη για τη μετάβαση στη νήσο εικοσιτριών Σαμίων χωροφυλάκων με διοικητή τον Οδυσσέα Ωρολογά. Ο Βενιζέλος, όταν πληροφορήθηκε τα διατρέξαντα, δυσφόρησε· μάλιστα μέχρι σημείου, ώστε έδωσε εντολή στον Γενικό Πρόξενο Ρόδου να στείλει στη Δημογεροντία Καστελλόριζου έγγραφο, μέσω του οποίου γνωστοποιούσε ότι «...η βασιλική κυβέρνηση αποστέργει πάση δυνάμει ένεκα ισχυρών λόγων την επανάστασιν της νήσου». Ύστερα από όλα αυτά η δύναμη των Κρητών αποχώρησε. Αλλά ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ήδη αρχίσει. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η Γαλλία επιθυμούσα να καταστήσει το νησί ναυτική βάση, το κατέλαβε με δόλο στις 28 Δεκεμβρίου 1915.
ΔΑΣΚΑΛΟΙ, ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΣΑΝΤΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ. (ΑΡΧΕΙΟ Α. ΜΑΪΛΛΗ).
ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΟΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ ΚΑΤΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΣΠΙΤΙ, ΜΕΤΑ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΕΙΣΜΟ 1926. (ΑΡΧΕΙΟ Α. ΜΑΪΛΛΗ)
Τότε η πόλη άρχισε να πλήττεται από οβίδες μεγάλου διαμετρήματος που εκτινάσσονταν από γερμανική πυροβολαρχία εγκατεστημένη στις τουρκικές ακτές. Οι Γάλλοι, υποβοηθούμενοι παντοιοτρόπως από τον πληθυσμό, αντιμετώπιζαν αποτελεσματικά την εχθρική δραστηριότητα με τέσσερα τηλεβόλα των 120 mm. Για την πάνδημη αυτή συμβολή του, η Γαλλική Δημοκρατία απένειμε στο Καστελλόριζο, στις 23 Οκτωβρίου 1920, το παράσημο ανδρείας και τιμητικό δίπλωμα, διά του οποίου εξήρετο η ουσιώδης συμβολή των κατοίκων στην άμυνας της πατρίδας τους.
Ιταλική κατοχή
Την 1η Μαρτίου 1921, η Γαλλία παραχώρησε τη νήσο στην Ιταλία έναντι αδράς αμοιβής. Η ιταλική κατοχή υπήρξε σκληρή, αφόρητη. Μόνο στο σεισμό των 8 βαθμών της κλίμακας R., που συνέβη στις 18 Μαρτίου 1926, ευαισθητοποιήθηκαν τα όργανα του φασιστικού καθεστώτος. Έτσι η «Κεντρική Κυβέρνηση της Ρώμης» στον πληγέντα πληθυσμό έστειλε 400.000 λιρέτες και η «Γενική Διοίκηση των ιταλικών νήσων του Αιγαίου» χορήγησε 200.000 λιρέτες το σύνολο των οποίων αντιστοιχούσε στο ποσό των 6.000 χρυσών αγγλικών λιρών. (Παρεμπιπτόντως καταγράφω και το γεγονός ότι ο τότε πρόεδρος και πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας Θεόδωρος Πάγκαλος προθυμοποιήθηκε να προσφέρει το ποσό των χιλίων χρυσών λιρών Αγγλίας, αλλά ο Benito Mussolini αποποιήθηκε την προσφορά, μάλιστα σε ύφος άκρως καισαρικής αλαζονείας). Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκει το Καστελλόριζο με αισθητά μειωμένο πληθυσμό όμως αρκετό για να υποδεχθεί με ακράτητο ενθουσιασμό τους Άγγλους commandos που αποβιβάσθηκαν την αυγή της 24ης Φεβρουαρίου 1941. Η αιφνίδια παρουσία τους απέβλεπε στην προσέλκυση των ιταλικών ενόπλων δυνάμεων Ρόδου και Λέρου προς την περιοχή του στόχου. Επρόκειτο για καλοσχεδιασμένο αντιπερισπασμό, που κατέστη αναγκαίος, για να περάσει ανενόχλητη η βρετανική πομπή βοήθειας, από τον δίαυλο της Δωδεκανήσου, ώστε να φθάσει στον Πειραιά. Για να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το Καστελλόριζο αποτελούσε την απαρχή της καταλήψεως των ιταλικών νήσων, ο sir Andrews Canningham διέθεσε, για την επιθετική αυτή ενέργεια, ένα επίλεκτο τάγμα υπό τον ταγματάρχη Cooper, καθώς επίσης τα αξιόμαχα αντιτορπιλικά DECOY, HASTY, HERO, JAGUAR, PERTH και το καταδρομικό BONAVENTURE. Δύο ημέρες μετά την επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος, οι καταδρομείς εγκατέλειψαν το νησί. Κατά τη διάρκεια της παραμονής των Άγγλων, οι Καστελλοριζιοί εκδηλώθηκαν ποικιλοτρόπως υπέρ αυτών. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι επανελθόντες διά πολεμικής δράσεως Ιταλοί, προέβησαν στη σύλληψη και στην εν συνεχεία καταδίκη, σε βαριές ποινές, 29 πατριωτών, αφού υπέβαλαν τους υπολοίπους στον αργό από πείνα θάνατο. Τούτο το δράμα της ιδιαίτερης πατρίδας του εκδικήθηκε, στις 13 Σεπτεμβρίου 1942, ο Νίκος Σάββας, με την ουσιώδη συμβολή του στην ανατίναξη 15 ιταλικών αεροσκαφών που στάθμευσαν στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Καλάθου εν Ρόδω. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, η Ιταλία γονατίζει υπό το βάρος της ήττας της. Την αυγή της επόμενης ημέρας, οι Άγγλοι κατέλαβαν άλλη μια φορά το νησί, με σκοπό να καταστήσουν ορμητήριο για την απελευθέρωση και των άλλων νήσων του ανατολικού Αιγαίου.
ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ, ΥΠΟΔΕΧΟΝΤΑΙ ΤΟΝ ΔΙΟΙΚΗΤΗ-ΤΥΡΑΝΝΟ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΝΤΕ ΒΕΚΚΙ, ΤΟ 1936. (ΑΡΧΕΙΟ Κ. ΧΟΝΔΡΟΥ)
Ο ΝΙΚΟΣ ΣΑΒΒΑΣ. ΣΤΙΣ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1942 ΕΚΔΙΚΗΘΗΚΕ ΤΟΥΣ ΙΤΑΛΟΥΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΣΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ, ΑΝΑΤΙΝΑΖΟΝΤΑΣ 15 ΙΤΑΛΙΚΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ ΠΟΥ ΣΤΑΘΜΕΥΑΝ ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ ΤΗΣ ΚΑΛΑΘΟΥ, ΣΤΗ ΡΟΔΟ. (ΑΡΧΕΙΟ Μ. ΑΓΑΠΗΤΟΥ)
Το πεταλόσχημο υπήνεμο λιμάνι δεχόταν καθημερινά κάθε τύπου συμμαχικά σκάφη. Ανάμεσα σ’ αυτά ήταν και το ελληνικό αντιτορπιλικά «Παύλος Κουντουριώτης» που κατέπλευσε στις 13 Σεπτεμβρίου. Η πελώρια ελληνική σημαία, που σχημάτιζε τις αναρριπές της στην πρύμνη του πλοίου, προκαλούσε στους κατοίκους εθνικές εξάρσεις και αναπτέρωσε το ηθικό τους. Στις 17 και 18 Οκτωβρίου η πόλη βομβαρδίστηκε από JU 87 του τύπου Sturz Kampfflugzeug. Ακολούθησαν και άλλοι βομβαρδισμοί -στρατηγικοί και κορεσμού- που συνεχίσθηκαν ως τις 19 Νοεμβρίου. Αλλά οι κάτοικοι, μετά το δεύτερο βομβαρδισμό, είχαν κιόλας εκπατρισθεί, χωρίς να πάρουν μαζί, έστω, τη στοιχειώδη οικοσκευή τους. Πού πήγαιναν; Άλλοι προσέφευγαν στην έναντι τουρκική ακτή. Άλλοι μεταφέρονταν με συμμαχικά καράβια στην Κύπρο, για να συγκεντρωθούν όλοι μαζί, στις 27 Δεκεμβρίου, στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως προσφύγων του Nouseirat, στη Γάζα της Παλαιστίνης. Μόνο η Δέσποινα Αχλαδιώτου -η γνωστή από την προσωνυμία Κυρά της Ρω- παρέμεινε ακλόνητη, στην ομώνυμη βραχονησίδα της, για να υψώνει κάθε πρωί ελληνική σημαία, όπως επί σαράντα χρόνια συνήθιζε να κάνει. Δεν ήταν λίγοι οι Έλληνες, που ανήκαν στον Ιερό Λόχο, που φιλοξενήθηκαν από την ατρόμητη αυτή γυναίκα.
Επιστροφή και ερήμωση
Ευθύς μετά τη λήξη του πολέμου, δύο ομάδες προσφύγων επέστρεψαν στο Καστελλόριζο σε ισάριθμες αποστολές. Τι βρήκαν εκεί; Ερείπια κι αποκαΐδια εκατοντάδων σπιτιών που το καθένα, από αυτά, ήταν και ένα μικρό λαογραφικό μουσείο. Ερείπια κι’ αποκαΐδια που συσσώρευσαν όχι μόνο οι βομβαρδισμοί, αλλά και μια ανεξήγητης προελεύσεως πυρκαγιά, η οποία σάρωσε όσα σπίτια είχαν σωθεί. Η τρίτη και τελευταία ομάδα προσφύγων, που γύριζε από την Παλαιστίνη, στις 29 Σεπτεμβρίου 1945, υπήρξε η πολυπληθέστερη μα και η πιο ατυχής· ακριβώς επειδή το πλοίο -ήταν το Empire Patrol- στο οποίο επέβαιναν οι 497 πρόσφυγες, έγινε παρανάλωμα του πυράς, ώστε να πνιγούν τριάντα και να καούν τρία άτομα. Η τελική τούτη καταστροφή διέλυε και τις πιο παραμικρές ελπίδες των Καστελλοριζιών για κάποια, έστω, στοιχειώδη επιβίωση στον τόπο τους. Έτσι άρχιζε, σιγά-σιγά, μα σταθερά ο ομαδικός εκπατρισμός, για να μείνουν σήμερα 275 άνθρωποι.
OΙ KΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΟΙ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ-ΠΑΤΡΙΔΑ, ΣΤΙΣ 8 ΜΑΪΟΥ 1948. (AΡΧΕΙΟ M. AΓΑΠΗΤΟΥ)
ΤΟ 1832, ΑΝΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ, ΕΠΕΣΤΡΕΨΑΝ ΤΑ ΓΥΝΑΙΚΟΠΑΙΔΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΦΥΓΑΔΕΥΣΕΙ ΟΙ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΟΙ, ΟΤΑΝ ΞΕΣΠΑΣΕ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΛΑΒΟΥΝ ΑΠΕΡΙΣΠΑΣΤΟΙ ΤΟΝ ΝΑΥΤΙΚΟ ΑΓΩΝΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ. ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΥ ΕΜΠΑΙΝΑΝ ΤΑ ΠΛΟΙΑ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ, ΠΟΛΛΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΠΕΣΑΝ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΓΙΑ ΝΑ ΦΤΑΣΟΥΝ ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΞΗΡΑ. ΣΕ ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ, ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ, ΑΝΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ, ΠΟΛΛΟΙ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΙΟΙ ΠΕΦΤΟΥΝ ΜΕ ΤΑ ΡΟΥΧΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ, ΦΩΝΑΖΟΝΤΑΣ: «Τ’ ΑΙ ΑΙΑ, Τ’ ΑΙ ΜΑΛΑ» (ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΗΛΙΑ, ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΛΑΧΙΑ). (ΑΡΧΕΙΟ Μ. ΑΓΑΠΗΤΟΥ)
ΠΑΝΤΕΛΗΣ Κ. ΠΑΝΤΕΛΗΣ
ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ
7 ΗΜΕΡΕΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΑΘΗΝΑ
18.02.1996


from ανεμουριον https://ift.tt/3okAWmC
via IFTTT
Από το Blogger.