Γεώργιος Παπανδρέου

Ο Γεώργιος Παπανδρέου γεννήθηκε στο Καλέντζι Πατρών το 1888. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πήρε το δίπλωμά του το 1909. Παρακολούθησε στο Πανεπιστήμιο Βερολίνου μαθήματα πολιτικών και οικονομικών επιστημών και από κεί συνεργαζόταν με την κοινωνιολογική επιθεώρηση των Αθηνών «Νέα Ελλάς». Στο Βερολίνο επίσης συνέγραψε την πρώτη μελέτη του «Το ελληνικόν μέλλον» (Ιανουάριος 1914). Οταν γύρισε στην Ελλάδα, η κυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου τον διόρισε νομάρχη Λέσβου τον Σεπτέμβριο του 1915, αλλά παραιτήθηκε μετά δύο μήνες γιατί έπεσε η κυβέρνηση. Το Μάιο του 1916 διορίστηκε διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Ελ. Βενιζέλου και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, λίγο πριν από το εθνικό κίνημα της Θεσσαλονίκης, πήγε στη Μυτιλήνη όπου κήρυξε πρώτος την 

επανάσταση. Στη συνέχεια έγινε αντιπρόσωπος της προσωρινής κυβέρνησης στο νομό Λέσβου. Τον Ιανουάριο του 1917 μετατέθηκε στη Χίο όπου έμεινε ως γενικός διοικητής ώς το Σεπτέμβριο του 1920. Μετά τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, επειδή τον καταδίωκαν, πήγε στην Κωνσταντινούπολη και όταν γύρισε στην Αθήνα, το Μάρτιο του 1921, δημοσίευσε στην «Πατρίδα» (8 Απριλίου) ένα άρθρο με τίτλο «Ο βασιλεύς και το έθνος» στο οποίο υποστήριζε ότι ο βασιλεύς έπρεπε να παραιτηθεί για να σωθεί η Ελλάς. Τον παρέπεμψαν τότε στο στρατοδικείο, καταδικάστηκε σε φυλάκιση 18 μηνών και τον έκλεισαν στις φυλακές Αβέρωφ. Μετά 4 μήνες η καταδίκη του ακυρώθηκε από το Αναθεωρητικό Δικαστήριο. Οταν επικράτησε η Επανάσταση του 1922 έγινε υπουργός Εσωτερικών (Ιανουάριος Οκτώβριος 1923) κι έπειτα παραιτήθηκε για να πολιτευθεί στη Μυτιλήνη, όπου εξελέγη με όλο το συνδυασμό του. Στη Α Εθνοσυνέλευση, ήταν γενικός εισηγητής του Συντάγματος.

Η σύζυγος του Παγκάλου...

Ο Γεώργιος Παπανδρέου έγινε γρήγορα γνωστός για τη ρητορική του δεινότητα, αλλά και για την ετοιμότητα των απαντήσεών του και το χιούμορ των παρατηρήσεών του. Τον Ιούνιο του 1923, επί κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου, ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Ακολούθησε (1926) η δικτατορία Παγκάλου, στη διάρκεια της οποίας φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Τον έστειλαν στη Σαλαμίνα όπου έμεινε 3 μήνες. Είχαν κυκλοφορήσει τότε φήμες ότι ο Πάγκαλος σκόπευε να διατάξει την εκτέλεση του Γεωργίου Παπανδρέου και οι φίλοι του πολιτικοί, ο Καφαντάρης και ο Παπαναστασίου, είχαν κάνει διαβήματα για να αποτρέψουν αυτό το ενδεχόμενο. Οταν τελικά γύρισε από την εξορία, ο Σπύρος Μελάς, που πήγε να τον δει, του πρότεινε να κάνουν μαζί μια βόλτα για να τα πούνε. 

ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1944. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΚΑΤΑΘΕΤΟΥΝ ΣΤΕΦΑΝΙ ΣΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ.ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΚΑΙ ΠΙΣΩ ΤΟΥ ΣΤΑ ΔΕΞΙΑ, Η ΗΓΕΣΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΒΕΡΤ, ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΟΙ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ Η ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ Κ.Κ. ΜΕ ΤΟΝ ΗΛΙΑ ΤΣΙΡΙΜΩΚΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΖΕΒΓΟ. (ΑΡΧΕΙΟ Θ. ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΥ)...

Ο Γεώργιος Παπανδρέου δέχτηκε και οι δυο τους έκαναν έναν περίπατο στο Ζάππειο. Εφτασαν στην «Αίγλη», που ήταν τότε ένα πολύ κοσμικό κέντρο, και κάθισαν για να πάρουν ένα παγωτό. Αλλά κοντά στο τραπέζι τους ήταν καθισμένη η σύζυγος του Παγκάλου με κάτι φίλες της. Είδε τον Παπανδρέου και τον Μελά, κι όταν σηκώθηκε να φύγει πλησίασε το τραπέζι τους και ρώτησε: 

- Μα κύριε Παπανδρέου, τι έχετε με τον στρατηγό; 

Ο Παπανδρέου απάντησε: 

- Τίποτα, κυρία μου, τίποτα... 

- Σας συνιστώ, πάντως, πρόσθεσε εκείνη, να τα έχετε πάντα καλά μαζί του. Γιατί πρέπει να ξέρετε ότι ο στρατηγός, όποια κατάσταση και νάρθει, θα είναι πάντα από πάνω. Πάντα από πάνω... 

Ο Παπανδρέου τότε απάντησε: 

- Κυρία μου, πολύ φοβούμαι ότι επηρεάζεστε από τη θέση από την οποία τον βλέπετε εσείς... 

Εκατοντάδες σχολεία...

Τον Ιανουάριο του 1930 ο Γ. Παπανδρέου έγινε υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων στην κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου ώς το Μάιο του 1932. Σ’ αυτή την περίοδο έχτισε εκατοντάδες νέα σχολικά κτίρια, ίδρυσε το Εθνικό Θέατρο και δημιούργησε τους δύο εκκλησιαστικούς οργανισμούς ΟΔΕΠ και ΤΑΚΕ. Το 1933 έγινε υπουργός Συγκοινωνιών στην κυβέρνηση Βενιζέλου. Το 1935, μετά τη δήλωση του Ελ. Βενιζέλου ότι αποχωρεί οριστικά από την πολιτική, ίδρυσε το Δημοκρατικό Κόμμα, που ονομάστηκε αργότερα «Δημοκρατικόν Σοσιαλιστικόν». Επί δικτατορίας Μεταξά εξορίστηκε στα Κύθηρα και την Ανδρο. Στη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση και φυλακίστηκε από τους Ιταλούς στις φυλακές Αβέρωφ, τον Μάρτιο του 1942. Τον Απρίλιο του 1944 απέδρασε και πήγε στη Μέση Ανατολή, όπου ο βασιλεύς Γεώργιος Β’ του ανέθεσε την πρωθυπουργία. Συγκάλεσε τότε το Συνέδριο του Λιβάνου (Μάιος 1944) και αποφασίστηκε ο σχηματισμός Κυβερνήσεως Εθνικής Ενώσεως (2 Σεπτεμβρίου 1944) υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Στις 7 Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση μεταφέρθηκε στη Νεάπολη της Ιταλίας και στις 26 Σεπτεμβρίου υπογράφηκε στην Καζέρτα, έδρα του Συμμαχικού Στρατηγείου, σύμφωνο με το οποίο όλα τα ελληνικά κόμματα και οι οργανώσεις Εθνικής Αντιστάσεως, περιλαμβανομένων του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, καλούσαν τα βρεταννικά στρατεύματα στην Ελλάδα για την απελευθέρωση της χώρας. 

«Πιστεύομεν και εις την Λαοκρατίαν!»

Στις 18 Οκτωβρίου 1944, η κυβέρνηση Εθνικής Ενώσεως έφτασε στην Ελλάδα και ο Γεώργιος Παπανδρέου, ως πρωθυπουργός της ελεύθερης πλέον χώρας, ύψωσε στην Ακρόπολη την ελληνική σημαία. Στο μεγάλο λόγο που εκφώνησε ο Παπανδρέου στην Πλατεία του Συντάγματος, οι οπαδοί τού ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, που κατείχαν όλη σχεδόν την υπόλοιπη Ελλάδα, έκαναν αισθητή την παρουσία τους φωνάζοντας «Λαοκρατία και όχι βασιλιά!». Ο πρωθυπουργός, θέλοντας να τους κατευνάσει, διέκοψε τον λόγο του και είπε την περίφημη φράση: 

- Πιστεύομεν και εις την Λαοκρατίαν! 

Τα γεγονότα όμως έδειξαν ότι δεν αρκούσαν τα λόγια. Στις 3 Δεκεμβρίου 1944, το ΚΚΕ, μη δεχόμενο την απόφαση διάλυσης των αντάρτικών ομάδων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ για τον σχηματισμό τακτικού στρατού με γενική στρατολογία, κήρυξε επανάσταση. Αλλά η ελληνική ορεινή ταξιαρχία βρισκόταν πια στην Ελλάδα και μαζί με τις βρεταννικές δυνάμεις υπό τον στρατηγό Σκόμπυ, που αμέσως ενισχύθηκαν, συνέτριψαν την κομμουνιστική ανταρσία, αποτρέποντας έτσι τον κίνδυνο υπαγωγής της Ελλάδας στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Ως τη στιγμή που η υπόλοιπη Αθήνα απελευθερώθηκε, η κυβέρνηση Παπανδρέου είχε ως έδρα της το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία»... Στις εκλογές του 1946, ο Γ. Παπανδρέου συνεργάστηκε με τον Σοφ. Βενιζέλο και τον Π. Κανελλόπουλο. Από τον Ιανουάριο ώς τον Αύγουστο του 1947, διατέλεσε υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση Μαξίμου. 

Το λάθος του ναυάρχου...

To 1948 έγιναν οι εορτές της απελευθέρωσης της Δωδεκανήσου, που παραχωρήθηκε στην Ελλάδα. Ηδη από το 1945, ο τότε αντιβασιλεύς Δαμασκηνός είχε πάει με το πολεμικό «Αβέρωφ» να φέρει στους Δωδεκανήσιους το μήνυμα της ελευθερίας. Στις 27 Ιουνίου 1946 αποφασίστηκε οριστικά η ένωση στη Διάσκεψη των Παρισίων, επακολούθησε η υπογραφή της ελληνοϊταλικής συνθήκης ειρήνης στις 10 Φεβρουάριου 1947, και η επίσημη τελετή της ενσωμάτωσης έγινε στις 7 Μαρτίου του 1948 με επίσημη παρουσία του βασιλικού ζεύγους Παύλου και Φρειδερίκης (ο Γεώργιος Β’ είχε πεθάνει την 1η Απριλίου του 1947) και του πρωθυπουργού Θεμ. Σοφούλη. 

1922, Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΔΙΩΞΕ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ. ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΕΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΓΟΝΑΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ, ΣΤΗ ΜΟΥΣΟΥΝΙΤΣΑ, ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΚΟΥ.

Παρέστησαν βέβαια και όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί, και υπάρχει και εδώ μια πνευματώδης παρέμβαση του Γεωργίου Παπανδρέου: Ο ναύαρχος Ιωαννίδης είχε διατάξει να χειροκροτήσει ρυθμικά ο κόσμος φωνάζοντας «έ-έ-έρχεται» όταν θα εμφανιζόταν το βασιλικό ζεύγος, να γονατίσουν όλοι όταν θα έμπαινε στο μητροπολιτικό ναό και να ανάψουν λαμπάδες όταν θα έβγαιναν από την εκκλησία. Οι πολιτικοί αρχηγοί που βρίσκονταν στο «Ξενοδοχείο των Ρόδων», σχολίασαν τη διαταγή του. Ο Ναπολέων Ζέρβας είπε: 

- Ηταν λάθος του ναυάρχου αυτό το έ-έ-έρχεται! Μου θύμισε το ΕΑΜ... 

Ο Εμμανουήλ Τσουδερός είπε: 

- Το λάθος του ναυάρχου ήταν η γονυκλισία. Τους ζητάει να γονατίσουν τώρα που ελευθερώθηκαν; 

Ο Σοφοκλής Βενιζέλος είπε: 

- Το λάθος του ναυάρχου ήταν ότι υπήρξε γενικός διοικητής Δωδεκανήσου... 

Και ο Γεώργιος Παπανδρέου είπε: 

- Το λάθος του ναυάρχου ήταν ότι υπήρξε... 

Ξεκινάει ο «Ανένδοτο»...

Μετά τις εκλογές του Μαρτίου 1950, ο Γεώργιος Παπανδρέου έλαβε μέρος ως αντιπρόεδρος, υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Ασφάλειας, Παιδείας και Συντονισμού στις κυβερνήσεις Πλαστήρα και Βενιζέλου. Παραιτήθηκε τον Ιούλιο του 1951. Ως υπουργός Συντονισμού υπέγραψε τη σύμβαση για αξιοποίηση των λιγνιτών Πτολεμαΐδας και ίδρυσε το θεσμό των κρατικών υποτροφιών. Στις εκλογές της 16ης Νοεμβρίου 1952 εξελέγη βουλευτής Πατρών, συνεργαζόμενος με τον «Ελληνικό Συναγερμό». Το Μάιο 1953, το κόμμα του ενώθηκε με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, του οποίου αναγνωρίστηκε συναρχηγός. Στη Βουλή που βγήκε από τις εκλογές του Μαΐου 1958, ο Γ. Παπανδρέου ήταν αρχηγός των Φιλελευθέρων. Στις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961 επανεξελέγη η ΕΡΕ ως πρώτο κόμμα, αλλά ο Γ. Παπανδρέου κατάγγειλε το εκλογικό αποτέλεσμα ως προϊόν «βίας και νοθείας» και δεν αναγνώρισε ως νόμιμη την κυβέρνηση Καραμανλή. Οι σχέσεις του Γεωργίου Παπανδρέου με τον αρχηγό της ΕΡΕ δεν ήταν καθόλου καλές, παρ’ όλο που οι δύο όνδρες γνωρίζονταν πολύ και αντάλλασσαν συχνά πειράγματα. Στις 4 Ιουλίου 1960, επέτειο της αμερικανικής ανεξαρτησίας, ο Παπανδρέου συναντήθηκε με τον Καραμανλή στον κήπο της κατοικίας τού Αμερικανού πρεσβευτή, στην οδό Παναγιώτη Κυριακού, όπου δόθηκε η συνηθισμένη δεξίωση. Οτον ο ΓΊαπανδρέου είδε τον Καραμανλή με τη σύζυγό του Αμαλία (δεν είχαν ακόμη χωρίσει), τον ρώτησε: 

- Τι κάνεις Κώστα; 

- Κουράζομαι, πρόεδρε, απάντησε ο Καραμανλής. 

- Μα η εξουσία είναι ωραία, είπε ο Παπανδρέου. 

- Ωραία, αλλά κουράζομαι πολύ... Είναι κι’ αυτοί οι συνεργάτες μου που μου ψήνουν το ψάρι στα χείλη... Με σταυρώνουν κυριολεκτικά... 

Και ο Παπανδρέου απάντησε: 

- Είσαι ο μόνος εσταυρωμένος στον κόσμο που δεν επιθυμεί αποκαθήλωση! 

Η λαμπάδα της Ρόδου

Μετά τις εκλογές του ‘61, ο Παπανδρέου, με συνεργάτη τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και με την υποστήριξη της εφημερίδας «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, ξεκίνησε τον «Ανένδοτο Αγώνα» κατά της Δεξιάς και των Ανακτόρων. Η σύγκρουση με τον Καραμανλή γινόταν όλο και πιο έντονη. Η δολοφονία του βουλευτή της Αριστερός Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη, στις 23 Μαΐου 1963, έπειτα από μια συγκέντρωση στην οποία ήταν ομιλητής, εκτράχυνε τα πράγματα. Ο Παπανδρέου τον κατηγόρησε ως ηθικό αυτουργό αυτού του εγκλήματος, και δεν έπαψε να τον χτυπάει σε κάθε περίσταση. Το ίδιο εκείνο έτος, μετά την παραίτηση του Καραμανλή, άρχισε ο προεκλογικός αγώνας και ο Γ. Παπανδρέου πήγε και στη Ρόδο. 

ΜΕ ΤΗ ΣΟΦΙΑ ΜΙΝΕΪΚΟ

Σύμφωνα με την παράδοση, πριν μπει στην πόλη, σταμάτησε σε μια εκκλησία της Παναγίας που βρισκόταν στη διαδρομή και άναψε ένα κερί. Ακούστηκε τότε η φωνή ενός ντόπιου που τον είχε δει να ανάβει το κερί: 

- Πρόεδρε, προχτές ήρθε ο Καραμανλής από την Αλεξανδρούπολη και άναψε μια λαμπάδα όση και το μπόι του! 

- Καλό έκανε, απάντησε ο Παπανδρέου, γιατί εκείνος έχει περισσότερες αμαρτίες από μένα... 

Οι εκλογές έγιναν στις 3 Νοεμβρίου 1963 και έφεραν στην εξουσία τον Γεώργιο Παπανδρέου. Η Ενωση Κέντρου πήρε 42,04% έναντι 39,3% της ΕΡΕ, και ο αρχηγός της ανέλαβε την πρωθυπουργία, αλλά η νίκη ήταν οριακή και η ΕΚ δεν είχε αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αφού στηριζόταν στο 14,34% της ΕΔΑ, δηλαδή της Αριστερός. ΓΓ αυτό, με σύμφωνη γνώμη των Ανακτόρων, η κυβέρνηση Παπανδρέου προκήρυξε νέες εκλογές για τις 16 Φεβρουάριου 1964. 

«Αυτό δεν είναι κίνημα, είναι προσκύνημα!»

Η Ενωση Κέντρου ήταν έτοιμη για τις εκλογές από τις αρχές Ιανουάριου. Ο Γεώργιος Παπανδρέου θα ήταν επικεφαλής του συνδυασμού Θεσσαλονίκης, ο Σοφοκλής Βενιζέλος ήταν πρώτος στο συνδυασμό Αθηνών. Αλλά στο συνδυασμό της Αχαΐας είχε περιληφθεί ένα όνομα που θα είχε δυναμική παρουσία στις πολιτικές εξελίξεις της επόμενης 20ετίας. Ηταν το όνομα του καθηγητού Ανδρέα Παπανδρέου, που ήταν τότε διευθυντής του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών. Ο γιος τού Γεωργίου Παπανδρέου είχε έρθει το φθινόπωρο του 1959 στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ, για να διδάξει στα πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης οικονομικά μαθήματα. Τελικά αναμίχθηκε στην πολιτική. Στην προεκλογική περίοδο, 10 μέρες πριν από τις εκλογές, πέθανε ο Σοφοκλής Βενιζέλος. 

«Απέθανεν εν θριάμβω», είπε γι’ αυτόν ο Γεώργιος Παπανδρέου. 

«Απέθανεν εν ώρα μάχης», είπε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. 

Την ίδια μέρα ο Γεώργιος Παπανδρέου αποθεώθηκε στο Βόλο. Οι εκδηλώσεις του πλήθους έκαναν τον αρχηγό της Ενωσης Κέντρου να πει: «Αυτό δεν είναι κίνημα, είναι προσκύνημα! Είναι μυσταγωγία. Δεν είναι υπόσχεσις ψήφων, είναι παράδοσις ψυχών». Η Ενωση Κέντρου κέρδισε τις εκλογές εκείνες με μεγάλη πλειοψηφία: 52,72% έναντι 35,26% της ΕΡΕ... 

Ποιος είναι ψηλότερος;

Ενα από τα πρώτα μέτρα που πήρε η νέα ισχυρή κυβέρνηση ήταν η καθιέρωση των αγροτικών συντάξεων. Αλλά οι σχέσεις με τα Ανάκτορα και τους Αμερικανούς δεν ήταν καλές και η εκλογή του Ανδρέα Παπανδρέου ως βουλευτού Αχάίας ανησύχησε τους παλαιούς συνεργάτες του πρωθυπουργού, που είχαν συμβάλει στον «Ανένδοτο» και έβλεπαν τώρα ένα νέο, ισχυρό ανταγωνιστή ανάμεσά τους. Το ταξίδι που έκανε ο Γ. Παπανδρέου στην Ουάσιγκτον το καλοκαίρι του 1964 απέληξε σε αποτυχία, γιατί αρνήθηκε την πρόταση του Προέδρου Τζόνσον να συναντηθεί, χωρίς καμιά προετοιμασία, με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού, που βρισκόταν τότε κι αυτός στις ΗΠΑ, για να γίνουν κάποιοι συμβιβασμοί για το Κυπριακό. 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΣΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ. ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΚΑΙ Ο ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΡΟΝΑΛΝΤ ΣΚΟΜΠΙ, ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ – ΠΕΤΡΟΣ ΠΟΥΛΙΔΗΣ

Οσο για τα Ανάκτορα, είχαν αρχίσει να δυσφορούν με τον Γεώργιο Παπανδρέου, κυρίως λόγω της αριστερός κατεύθυνσης που προσπαθούσε να δώσει ο γιος του Ανδρέας στο κόμμα του πατέρα του. Ο ίδιος ο Γεώργιος Παπανδρέου στενοχωριόταν για το γεγονός ότι ο Ανδρέας, αντί να τον βοηθήσει, του δημιουργούσε προβλήματα. Ελεγε συχνά στους φίλους και συνεργάτες του μια επιγραμματική φράση που διαδόθηκε ευρύτερα: 

- Ο Ανδρέας είναι μια αριθμομηχανή. Προσθέτει προβλήματα, αφαιρεί οπαδούς, πολλαπλασιάζει τους αντιπάλους και διαιρεί το κόμμα... 

Ο Γεώργιος Παπανδρέου πίστευε ότι τον υπονόμευε η βασίλισσα Φρειδερίκη. Μια μέρα, έπειτα από μια ακρόαση που του έδωσε ο βασιλεύς Παύλος, βρέθηκε μπροστά του η Φρειδερίκη. Τη χαιρέτησε, κι’ εκείνη του είπε: 

- Κύριε πρόεδρε, δεν έχω ξεκαθαρίσει ένα πράγμα: Ποιος είναι ψηλότερος; Ο άνδρας μου ή εσείς; 

- Μεγαλειοτάτη, απάντησε ο Παπανδρέου, εργαζόμεθα φιλοτίμως για να έρθει η ώρα της αναμέτρησης... 

Η συνάντηση με τον Τζόνσον

Στο βιβλίο του για τον Κ. Καραμανλή «Στη σκιά ενός μεγάλου», ο Τάκης Λαμπρίας, που είχε διατελέσει υπουργός Προεδρίας αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση και αργότερα έγινε ευρωβουλευτής, διηγείται τα εξής για το ταξίδι εκείνο του Γεωργίου Παπανδρέου στις Ηνωμένες Πολιτείες: Το καλοκαίρι mu 1964 υπήρξε η θερμότερη, μέχρι κινδύνου πολεμικής αναφλέξεως, περίοδος της πολύπαθης εθνικής υποθέσεως. Τα δραματικά γεγονότα, που ανέκοψαν την πορεία της Κυπριακής Δημοκρατίας προς την πρόοδο και επανέψεραν στη μαρτυρική μεγαλόνησο τις αιματηρές συγκρούσεις και τη σύγχυση των πνευμάτων, συνέπεσαν με την αποχώρηση του Καραμανλή από την εξουσία. Πύκνωσαν μετά την αυτοδύναμη εγκατάσταση της Ενώσεως Κέντρου στην εξουσία. Μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, που κατά τρόπο μονομερή και απερίσκεπτο έθεσε θέμα αναθεωρήσεως των συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου, η ασυνεννοησία φτάνει σε εκρηκτικές καταστάσεις. Σύμφωνα με μαρτυρία τού επί χρόνια πολλά πρέσβη της Κύπρου Νίκου Κρανιδιώτη, ο Σοφοκλής Βενιζέλος όχι μόνο αποδοκίμαζε την ενέργεια αυτή του Μακαρίου, αλλά τον Ιανουάριο του 1964, λίγο προτού πεθάνει, συνωμοτούσε με τον Γρίβα για την πραξικοπηματική ανατροπή του Μακαρίου. Ο τελευταίος αιφνιδιάζει κάθε τόσο την κυβέρνηση Παπανδρέου με ενέργειες αντίθετες από τα συμφωνημένα, ενώ η Αγκυρα απειλεί επανειλημμένα ότι θα εξαπολύσει στρατιωτική επιχείρηση. Για να συμμαζέψει κάπως τον μη συνεργάσιμο Εθνάρχη της Κύπρου, ο Γεώργιος Παπανδρέου, εκτός από οργισμένα ή πικρά μηνύματα, του στέλνει εκεί και τον κεκηρυγμένο ανταγωνιστή του: τον Αρχηγό της ΕΟΚΑ Γρίβα - Διγενή. Η ανάμιξη του ηρωικού, αλλά επίσης δυσήνιου πολεμιστή, περιπλέκει χειρότερα τα πράγματα. Το διεθνές ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην Κύπρο, που κινδυνεύει να πυροδοτήσει την εκρηκτικά πάντα φορτισμένη Μέση Ανατολή. Τα Ηνωμένα Εθνη αποφασίζουν την αποστολή ειρηνευτικής δυνάμεως. Ολοι προσπαθούν ν’ αποτρέψουν την επαπειλούμενη σύρραξη και συνιστούν την επίλυση των διαφορών με διαπραγματεύσεις. Ακόμη και ο Χρουστσώφ συνιστά με μήνυμά του στον Μακάριο διαλλακτικότητα. Τέλος, ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζόνσον - μετά από μια σειρά αξιωματούχωνμεσολαβητών, που έχουν επισκεφτεί την Αθήνα και την Αγκυρα - αναλαμβάνει πρωτοβουλία: Καλεί τους δύο πρωθυπουργούς, διαδοχικά τον Ινονού και τον Παπανδρέου, στην Ουάσιγκτον, για να τους πείσει να συναντηθούν και να συνεννοηθούν. Μπορούσε να είναι μια μεγάλη ευκαιρία η πρωτοβουλία Τζόνσον. Ο δημοκρατικός πολιτικός του Τέξας, επιλεγόμενος «καουμπόυ», είχε ανέβει από την αντιπροεδρία στο ύπατο αξίωμα της Αμερικής, με την απροσδόκητη δολοφονία του «ωραίου και γενναίου» Κέννεντυ στο Ντάλας. Για τις επικείμενες προεδρικές εκλογές ο Ί ζόνσον οφείλε ν αποδείξει ότι δεν είναι ένας τυχαίος διάδοχος, ένας επαρχιώτης κομματάρχης, αλλά ότι μπορούσε ν’ ασχολείται και με τα ακανθώδη διεθνή προβλήματα. Ί ο Κυπριακό - η αποσόβηση της ρήξεως στη ΝΑ πτέρυγα του ΝΑΊ Ο και του ενδεχομένου να ανακύψει μια «Κούβα στη Μεσόγειο» - έδινε στον Τζόνσον την εποχή εκείνη τη δυνατότητα να επιδείξει τις ικανότητάς του. Κι εξηγούσε το ζήλο με τον οποίο αναμίχθηκε. Αλλά και αυτή η ευκαιρία πήγε χαμένη, στη μακριά σειρά των χαμένων ευκαιριών, που συνθέτουν το δράμα της Κύπρου, με τις βαρύτατες επιπτώσεις του στην ελλαδική πολιτική ζωή. Ο Γεώργιος Παπανδρέου δέχτηκε χωρίς πολλές αμφιταλαντεύσεις την πρόσκληση Τζόνσον. Ημουν τότε διευθυντής της «Μεσημβρινής» και ανέλαβα να καλύψω (και για την «Καθημερινή») το ταξίδι του Πρωθυπουργού στην Αμερική, που αποτελούσε το μέγα θέμα της εποχής. Ευπροσήγορος στους δημοσιογράφους, ιδίως των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων, ο Παπανδρέου μου έδωσε την ευχέρεια να είμαι πολύ κοντά του, σε όλες τις απροσδόκητες εξελίξεις της αποστολής εκείνης. Αρχισε από το Ουίλιαμσμπεργκ της Βιρτζίνια. Στη σκηνογραφική κωμόπολη, που αναπαριστά τους ηρωικούς χρόνους της αμερικανικής Δημοκρατίας, κατέφθασε ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, σύμφωνα με το πρόγραμμα, ενώ ο Τούρκος ομόλογός του βρισκόταν ήδη στην Ουάσιγκτον (22-23 Ιουνίου), όπου τον «έψηνε» ο Τζόνσον. Η επίσημη ελληνική αντιπροσωπεία ήταν πολυτελής και πολυπρόσωπη. Μετείχαν εκτός του υπουργού Εξωτερικών Στ. Κωστόπουλου, που από τότε ήταν φανερό ότι δεν τα πήγαινε διόλου καλά με τον πρωθυπουργό, πλήθος ανώτεροι, μέσοι και κατώτεροι διπλωματικοί. Συμπερλαμβανόταν, επίσης, κι ο μικρότερος γιος, ο Γιωργάκης Παπανδρέου. Αργά το βράδυ έφτασε - ταξίδευε πάντα για λόγους προλήψεως με διαφορετικό αεροπλάνο - κι ο έτερος γιος, ο Ανδρέας Παπανδρέου, υπουργός τότε Προεδρίας της Κυβερνήσεως, με τη δική του ακολουθία. Πότε και γιατί αποφασίστηκε να «τα σπάσει» ο Ελληνας Πρωθυπουργός με τον Αμερικανό Πρόεδρο, στη συνάντηση που επακολούθησε στο Λευκό Οίκο; Παραμένει μυστήριο. 7 ο βέβαιο είναι πως ο I Ιαπανδρέου όχι μόνο επέμεινε στην άρνησή του να συναντηθεί με τον Ινονού, αλλά και τόνισε ότι η λύση του Κυπριακού παρέμενε στην αποκλειστική αρμοδιότητα του ΟΗΕ, δίνοντας έτσι έναν κόλαφο στον Τζόνσον, τον οποίο υποβίβαζε στο ρόλο του παρένθετου και μάλιστα αποτυχημένου μεσολαβητή. Αλλά τι είχε να κερδίσει η Ελλάδα από αυτή την προσβολή; Πολλοί πιστεύουν ότι η μεταστροφή του πρωθυπουργού (απρόβλεπτη, αφού κατά τα διπλωματικά θέσμια οι συναντήσεις κορυφής και μάλιστα οι τριγωνικές, προετοιμάζονται επιμελώς και έχει ήδη, πριν από την πανηγυρική πραγματοποίησή τους, εζευμεθεί η βάση της συνεννοήσεως) οφείλεται στην παρέμβαση, την ύστατη ώρα, του Ανδρέα. Χωρίς να υποτιμώ την επιρροή που μπορεί να άσκησε ο γιος στον πατέρα, πιστεύω ότι ο Εεώργιος Παπανδρέου είχε βρεθεί σ’ ένα ψυχολογικό αδιέξοδο. Από το ένα μέρος είχε τις πιέσεις του Μακαρίου, που με τις διαρκείς ανταρσίες του απέναντι στην Αθήνα δυσκόλευε τους πρωθυπουργικούς χειρισμούς. Από το άλλο μέρος, ο ίδιος είχε για λόγους εσωτερικής κομματικής πολιτικής εμπλακεί στην αποκήρυξη των ιδρυτικών συμφωνιών της κυπριακής ανεξαρτησίας. Ετσι, την τελευταία στιγμή, προτίμησε και πάλι να εντυπωσιάσει την ελληνική κοινή γνώμη με μια έκρηξη αδιαλλαξίας, παρά ν’ αποτολμήσει την προώθηση μιας ουσιαστικής λύσεως. Μιας λύσεως την οποία ο μεν Μακάριος πιθανότατα θα κατήγγειλλε ως «ενδοτική», το δε ελλαδικό κοινό θα δεχόταν με ανακούφιση, αλλά και σαν επιβεβαίωση ότι ο Παπανδρέου δημαγωγούσε ανεπίτρεπτα όταν έβαλλε εναντίον των συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου. Αναμφισβήτητο είναι ότι η συνάντηση της Ουάσιγκτον κατέληξε σε απροκάλυπτο φιάσκο. Βρισκόμαστε, Ελληνες και ξένοι δημοσιογράφοι, στον κήπο του Λευκού Οίκου, εκείνο το χρυσοκόκκινο απόγευμα της 26 Ιουνίου. Λίγο προτού δύσει ο ήλιος, βγήκαν από το γραφείο του Προέδρου, ο Ελληνας Πρωθυπουργός και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Ντην Ρασκ ο Τζόνσον απέφυγε να βγει - για να μας αναγγείλουν την αποτυχία των συνομιλιών. Το επίσημο κοινό ανακοινωθέν την επισφράγιζε. Κοίταζα προσεκτικά τον Γεώργιο Παπανδρέου, καθώς με την έμφυτη κοκεταρία του προσπαθούσε ν’ αντιμετωπίσει, αφού τράβηξε μια χτενισιά στα ανυπόταχτα μαλλιά του, μ’ ένα βεβιασμένο χαμόγελο - αντίθετα με τον ανέκφραστο Ρασκ - τις κάμερες των τηλεοράσεων. Ηταν πολύ κουρασμένος, σχεδόν εξαντλημένος. Για πρώτη φορά μού φάνηκε κυριολεκτικά γέρος. Το φιάσκο ωστόσο διατυμπανίστηκε για εσωτερική κατανάλωση στην Αθήνα σαν μια μεγάλη εθνική επιτυχία! Σαν μια έκλαμψη του περιλάλητου «ανένδοτου αγώνα» στην αμερικανική πρωτεύουσα. Σαν ένα ακόμη υπερήφανο ελληνικό «Οχι», που συντάραξε την Αμερική και τους σκευωρούντες πίσω από αυτή «συμμάχους» μας... 

Παρέκβαση στην παρέκβαση: Πολλή φιλολογία, διαστρεβλωτική όλων των σοβαρών προσπαθειών για την επίλυση του Κυπριακού, πιστεύω ότι έχει τη ρίζα της στην καλλιέργεια του αντιδυτικού πνεύματος και του κούφιου ανενδοτισμού. Στην πραγματικότητα δεν ήσαν παρά σπασμωδικότητα ενεργειών και αδυναμία αναλήψεως ευθυνών. Για τη συγκάλυψή τους έπρεπε να παραπλανάται ο λαός, αναζητώντας αλλού τους αποδιοπομπαίους τράγους. Αναρωτιέμαι ύστερα από τόσα χρόνια: Πόσοι από όσους πολλά κατά καιρούς έγραψαν για το σκοτεινό ρόλο του ΝΑΤΟ στην πολυφασική τραγωδία της Κύπρου (συμπεριλαμβανομένου και του σημερινού πρωθυπουργού, όταν έδινε τη δική του ερμηνεία για τα γεγονότα αυτά στο μάλλον απολογητικό του σύγγραμμα «Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα») έλαβαν τον κόπο ν’ αναζητήσουν τα αυθεντικά ντοκουμέντα; Και πώς θ’ αξιολογούσαν το μνημόνιο που είχε στείλει ο Γεώργιος Παπανδρέου στον Πρόεδρο Τζόνσον στις 15 Ιουνίου 1964, για την επικείμενη σε μια εβδομάδα συνάντησή τους; Εγραφε τότε ο «ανένδοτος» Πρωθυπουργός: 

«Οπως εξελίχθηκαν τα γεγονότα, το Κυπριακό πρόβλημα έπαυσε να είναι ζήτημα ελληνοτουρκικό. Κατέστη πρόβλημα μεταξύ των δύο κόσμων. 

»Το δίλημμα είναι: “Νατοποίηση” ή Κούβα; 

»Η “Νατοποίηση ” μπορεί να επιτευχθεί μόνο διαμέσου της Ενώσεως με την Ελλάδα. 

»Σαν αποτέλεσμα της Ενώσεως ολόκληρη η νήσος, με το να αποτελεί τμήμα της Ελλάδος, θα 

μπορέσει να καταστεί βάση του ΝΑΤΟ, όπως η Κρήτη. Ο εγχώριος κομμουνισμός θα ελαττωθεί σημαντικά, όπως στην Ελλάδα, όπου μειώθηκε στο 12%. 

»Ετσι, η ασφάλεια της Τουρκίας και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής θα κατοχυρωθεί πλήρως. 

»Αν δεν επέλθει η Νατοποίηση της Κόπρου, η νήσος αναπόφευκτα θα μετατραπεί σε μιαν άλλη Κούβα, γιατί ο εγχώριος κομμουνισμός θα καταστεί παντοδύναμος και αναπόφευκτα θα εκδηλωθεί η ενεργός υποστήριξη της Σοβιετικής Ενώσεως...». 

Αυτά όμως τα ντοκουμέντα, που δείχνουν όχι μόνο επικίνδυνη ελαφρότητα, αλλά και το ότι άλλα λέγονταν για εσωτερική κατανάλωση και άλλα διατυπώνονταν κατά τρόπο «αμερικανικότερο των Αμερικανών», παραλείπονται από τους απολογητές της «υπερήφανης και ανεξάρτητης» πολιτικής. 

Παρ’ όλες τις αυτοϋμνητικές τυμπανοκρουσίες, που ενορχηστρώθηκαν στην Αθήνα, ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν είχε χάσει την αίσθηση της θλιβερής (και επικίνδυνης προπαντός) πραγματικότητας. Ακόμη και αν δεν διέβλεπε τα δεινά που επρόκειτο να επακολουθήσουν - και επήλθαν δεινότερα από τις απαισιοδοξότερες προβλέψεις - ένιωθε το αδιέξοδο στο οποίο περιερχόταν η εθνική υπόθεση. Ιδίως μετά τις βεβιασμένες επαφές που επακολούθησαν στη Νέα Υόρκη (με το Γεν. Γραμματέα του ΟΗΕ Ου Θαντ, τον Τζωρτζ Μπωλ και τον τ. υπουργό των Εξωτερικών Ντην Ατσεσον, που για να διατηρήσουν ανοικτή τη Θήρα των διαπραγματεύσεων προετοίμασαν μια Διάσκεψη σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων υπό τον Γουομιόγια στη Εενεύη) στην ελληνική αντιπροσωπεία επικρατούσε θλίψη και ανησυχία. Τότε ρίχτηκε η χειρότερη - έστω η επιπόλαιοτερη - ιδέα: «Αντί να γυρίσουμε κατευθείαν στην Αθήνα, να σταματήσουμε στο Παρίσι και ν’ αποταθούμε στον Ντε Γκωλ!». Η χονδροειδής λογική του ελιγμού ήταν με απλά λόγια η ακόλουθη: Ο Ντε Γκωλ είναι το «κόκκινο πανί» των Αμερικανών. Αρα θ' αδράξει την ευκαιρία που του προσφέρουμε για «να τους μπει στη μύτη». Κι εμείς, με την υποστήριξή του, θα τους κάνουμε να φοβηθούν!… Ετσι, στο πόδι, χωρίς προετοιμασία, χωρίς προσχήματα, αποφασίστηκε να «μετασταθμεύσουμε» για μια μέρα στο Παρίσι και να χτυπήσουμε την πόρτα των Ηλυσίων. Το αποτέλεσμα ήταν να υποδεχθεί ένας υπάλληλος του Και ντ' Ορσαί τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας με την πολυμελή αντιπροσωπεία του στο Ορλύ' να τον δεχθεί σε σύντομη ακρόαση ο Ντε Εκωλ' να βγει από αυτήν ο ΙΙαπανδρέου πιο στενοχωρημένος και πιο ανήσυχος απ’ όσο ήταν στην Αμερική. Τη διαφορά μεθοδολογίας μεταξύ Καραμανλή και Παπανδρέου στην προσέγγιση και το χειρισμό των μεγάλων θεμάτων, που είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω από κοντά, θέλησε να επισημάνει η παρέκβαση αυτή, που ζητώ από τον αναγνώστη να συγχωρήσει το μάκρος της. Δεν μπορώ ν’ αποφύγω τον πειρασμό να επισημάνω και μια άλλη χτυπητή διαφορά. Απέναντι στην προσεκτική διατύπωση, στην αποφυγή κάθε υπερβολής και δημιουργίας πλαστών ελπίδων, που χαρακτήριζαν πάντα τις δηλώσεις του πρώτου, πρέπει ν’ αντιπαραβληθεί η αμετροέπεια και η ασυγκράτητη αισιοδοξία του δεύτερου. Δύο μήνες έχουν μόλις περάσει από το φιάσκο στην Ουάσιγκτον, η Κύπρος έχει αναφλεγεί με τις επιθέσεις στη Μανσούρα και Κοκκίνου, η τουρκική αεροπορία ερειπώνει και αιματοβάφει τη Χρυσοχού, η ασυνεννοησία Αθηνών - Λευκωσίας φθάνει στο σημείο να καταγγέλλει η Κυβέρνηση τον Μακάριο ότι «άλλα συμφωνεί και άλλα πράττει»! Ο Γεώργιος Παπανδρέου έχει ωστόσο την ευφορία να εκφωνήσει λόγο στη Στρατιωτική Λέσχη Θεσσαλονίκης (2 Σεπτεμβρίου 1964) και να βροντοφωνήσει: «Η Ενωση έρχεται και με βατήρα την Κύπρο ο Ελληνισμός θα συνεχίσει την πορεία του στη Μέση Ανατολή, επί τα ίχνη του Μεγάλου Αλεξάνδρου!». 

IΔΕΑ και ΑΣΠΙΔΑ

Μετά τον θάνατο του Παύλου και την άνοδο στο θρόνο του Κωνσταντίνου (6.3.1964), η συμπεριφορά του Ανδρέα Παπανδρέου ανησυχούσε όλο και πιο πολύ το βασιλικό ζεύγος, ιδίως όταν έμαθαν την ανάμιξη του γιου τού πρωθυπουργού στον ΑΣΠΙΔΑ, μια ομάδα κατώτερων αξιωματικών που είχε συσταθεί ως αντίρροπο προς τον ΙΔΕΑ, την παραστρατιωτική οργάνωση που θεωρούσαν ως ανήκουσα στη Δεξιά. Ο βασιλεύς Κωνσταντίνος ζήτησε τότε από τον Γ. Παπανδρέου, ο οποίος ήθελε να παραιτηθεί ο υπουργός Εθνικής Αμύνης Πέτρος Γαρουφαλιάς, έμπιστος των Ανακτόρων, να μην αναλάβει ο ίδιος αυτό το υπουργείο, αφού υπήρχε το πρόβλημα του γιου του, αλλά να υποδείξει όποιο άλλο δικό του στέλεχος ήθελε. Ο Γ. Παπανδρέου αρνήθηκε και υπέβαλε την παραίτησή του. Ακολούθησαν η ορκωμοσία νέας κυβερνήσεως υπό τον Γ. Αθανασιάδη - Νόβα και των άλλων κυβερνήσεων των λεγομένων «αποστατών». Ο Γ. Παπανδρέου ψήφισε, στις 22 Δεκεμβρίου 1966, υπέρ της σύστασης υπηρεσιακής κυβερνήσεως υπό τον Ιωάν. Παρασκευόπουλο για τη διεξαγωγή εκλογών, αλλά στις 21 Απριλίου 1967 έγινε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Ο Παπανδρέου συνελήφθη αμέσως. Οταν τον ξύπνησε ο ίλαρχος Χρ. Δαδιώτης και του είπε να ντυθεί και να τον ακολουθήσει, ο Παπανδρέου χαμογέλασε και είπε; 

- Για έκτη φορά... 

Πράγματι, ήταν η έκτη φορά: Τον είχαν συλλάβει οι βασιλικοί το 1922, ο Πάγκαλος το 1925, δύο φορές ο Μεταξάς το 1937 και οι Γερμανοί το 1942... 

Στο αυτοκίνητο, έμεινε αμίλητος. Το μόνο που ρώτησε κάποια στιγμή ήταν: 

- Πού ακριβώς πάμε; 

- Κύριε πρόεδρε, ο στρατός ανέλαβε την εξουσία. 

- Ο βασιλιάς; ρώτησε ο Παπανδρέου. 

- Ο στρατός, ξαναείπε ο ίλαρχος. 

Τον πήγαν στο Γουδί. Στον ίδιο θάλαμο ήταν και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης με τον Παυσανία Κατσώτα, και δίπλα ο Μανώλης Γλέζος και ο Λεωνίδας Κύρκος, που είχαν συλληφθεί το ίδιο πρωί. Σε λίγο, έφεραν και τον Γεώργιο Ράλλη. 

- Ωστε εδώ είναι η κυβέρνηση, είπε ο Παπανδρέου ειρωνικά. Τουλάχιστον έχουμε τα μέσα... 

Το άλλο βράδυ τους πήραν απ’ το Γουδί και τους πήγαν στο ξενοδοχείο «Πικέρμι», όπου έφεραν και τον Ανδρέα Παπανδρέου μαζί με τον Αλευρά. Ο Παπανδρέου έμεινε στο «Πικέρμι» ώς τις 25 Απριλίου. Στο μεταξύ, η υγεία του χειροτέρευε. Είχε αρπάξει ένα κρυολόγημα την αυγή της σύλληψής του. Τον πήγαν στο Νοσηλευτικό Ιδρυμα του Μετοχικού Ταμείου, και κατόπιν στο Καστρί. Πέθανε την 1η Νοεμβρίου 1968. Η κηδεία του, στις 3 Νοεμβρίου, μετατράπηκε σε σιωπηλή διαδήλωση εναντίον της δικτατορίας. Ο Γ. Παπανδρέου είχε νυμφευθεί σε πρώτο γάμο την πολωνικής καταγωγής Σοφία Μινέικο και σε δεύτερο τη μεγάλη ηθοποιό Κυβέλη, από την οποία απέκτησε τον άλλο γιο του, Γεώργιο.

ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΕΣ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΙ 1945 - 1995 συγγ. ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΑΜΨΑΣ εκδ. εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΘΗΝΑ

from anemourion https://ift.tt/672rOht
via IFTTT