Τον Ιωάννη Γ' Βατατζή διαδέχθηκε στο θρόνο ο γιος του Θεόδωρος Β' Δούκας Λάσκαρις, λόγιος με μεγάλη παιδεία, φιλόσοφος, θεολόγος, συγγραφέας, ποιητής και άριστος γνώστης της αρχαίας ελληνικής γλώσσας που την προτιμούσε από την εκκλησιαστική γλώσσα της εποχής του και την αγαπούσε περισσότερο και από την αναπνοή του, όπως γράφει ο ίδιος. Η μόρφωση του Θεοδώρου Β' υπήρξε απέραντη. Είχε σπουδάσει αρχαία ελληνική φιλολογία, θεολογία, κυρίως και προς πάντων φιλοσοφία, μουσική, μαθηματικά, φυσική, γεωμετρία, αστρονομία. Ετσι κατατάσσεται δικαίως ανάμεσα στους λίγους σοφούς αυτοκράτορες του Βυζαντίου που αγάπησαν και υπεστήριζαν τα γράμματα και τις τέχνες. Από τους σπουδαίους διδασκάλους του Γεώργιο Ακροπολίτη και Νικηφόρο Βλεμμίδη διδάχτηκε τα αρχαία ελληνικά γράμματα και μυήθηκε στη φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Ο θαυμασμός του για την αρχαία Ελλάδα τον ενέπνευσε λατρεία προς αυτήν. Η ελληνολατρεία του Θεοδώρου Β' φαίνεται σαφώς στα φιλοσοφικά και φιλολογικά του κατάλοιπα. Ο Θεόδωρος Β' κατέστησε την αυλή της Νίκαιας κέντρο των ανθρωπιστικών γραμμάτων εφάμιλλο με την αρχαία Αθήνα. Ο αυτοκράτορας αυτός δεν υπήρξε μόνο εξαίρετος λόγιος, αλλά συγχρόνως και άνθρωπος της δράσεως, ικανός πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης και επιδέξιος διπλωμάτης. Οπως ο πατέρας του, έτσι και αυτός υπέφερε από επιληψία, φοβερή ασθένεια για εκείνη την εποχή. Κοντά σε όλες τις αρετές και τις ικανότητες που απαριθμήσαμε είχε και δυο ελαττώματα: ήταν αυταρχικός και δύστροπος. Εξαιτίας αυτών των ελαττωμάτων γινόταν πολλές φορές δυσάρεστος όχι μόνο στους αριστοκράτες τους οποίους περιφρόνησε και πολέμησε αλλά ακόμη και στους δασκάλους του και τους φίλους του.
ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Β’
Ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρις συνέχισε την εξωτερική πολιτική του πατέρα του. Οταν ο Βούλγαρος ηγεμόνας Μιχαήλ Β' ο Ασέν πληροφορήθηκε το θάνατο του Ιωάννη Γ' έσπευσε να καταλάβει πόλεις και φρούρια τα οποία βρίσκονταν στον άνω Έβρο, στον Αρδα και τη Ροδόπη καθώς και τις πόλεις Στενήμαχο και Τζέπαινα.
Ο Θεόδωρος αντέδρασε ταχύτατα. Αφού ανανέωσε τις συνθήκες με το σουλτάνο του Ικονίου, ώστε να έχει εξασφαλισμένα τα νώτα του, επιχείρησε δύο αλλεπάλληλες εκστρατείες εναντίον των Βουλγάρων (1255⎼1256) τους οποίους νίκησε και εξανάγκασε να υπογράψουν συνθήκη ειρήνης, σύμφωνα με την οποία τα δύο κράτη επανήλθαν στα παλαιά σύνορα. Ακόμα και η ισχυρή Τζέπαινα αποδόθηκε στους Ελληνες.
 |
| ΝΟΜΙΣΜΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΛΑΣΚΑΡΙ Β' |
ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Β’
Και στην εσωτερική του πολιτική ο Θεόδωρος Β' ακολούθησε την πολιτική του πατέρα του. Η στάση του απέναντι στις λαϊκές τάξεις υπήρξε πολύ φιλική. Από αυτές εξέλεγε τους συνεργάτες του. Πρώτος σύμβουλος του ήταν ο αδελφικός φίλος του Γεώργιος Μουζάλων που καταγόταν από άσημη οικογένεια. Ο Θεόδωρος Β' αισθανόταν περιφρόνηση προς τους αριστοκράτες των οποίων αγνόησε εντελώς τα προνόμια με αποτέλεσμα να προκαλέσει την εχθρότητα τους. Στην επιλογή των συνεργατών του είχε ως κριτήριο την αξιοκρατία και όχι την καταγωγή από μεγάλα «τζάκια» ή τη συγγένεια. Αποτέλεσμα όλης αυτής της καταστάσεως ήταν η συνεχής αντιπαράθεση και ο ολοένα αυξανόμενος ανταγωνισμός ανάμεσα στον αυτοκράτορα και τις οικογένειες των μεγαλογαιοκτημόνων (των αριστοκρατών της επαρχίας) οι οποίοι κατείχαν τα σπουδαιότερα αξιώματα στο στρατό.
Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ Β΄ΩΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ (ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΤΟΥ 1258)
Ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρις υπήρξε και αξιόλογος συγγραφέας. Τα έργα του ανήκουν σε όλα τα φιλολογικά είδη. Περιλαμβάνουν: Θεολογικές, φιλοσοφικές και επιστημονικές πραγματείες, ύμνους, πανηγυρικούς λόγους, σάτιρες και μεγάλο αριθμό επιστολών (218). Οι επιστολές του στις οποίες φαίνεται η απέραντη ευαισθησία του, η πλούσια και ζωηρή φαντασία του, η φυσιολατρεία του και η ελληνολατρεία του χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: Στις φιλοσοφικές επιστολές ⎼ Στις συλλυπητήριες επιστολές ⎼ Στις φιλοφρονητικές επιστολές ⎼ Στις συγχαρητήριες επιστολές ⎼ Στις ευχαριστήριες επιστολές. Από τα άλλα έργα του σημαντικά είναι: το Εγκώμιο στον πατέρα του Ιωάννη Βατατζή, το Εγκώμιο της πόλεως Νίκαιας, η Νεκρολογία του Γερμανού αυτοκράτορα Φρειδερίκου του Β', ο Μέγας Παρακλητικός Κανών της Θεοτόκου, ο οποίος ψάλλεται το Δεκαπενταύγουστο, η «σάτυρα του παιδαγωγού» και άλλα σατιρικά. Οι οκτώ λόγοι του Θεοδώρου Β' Λασκάρεως για τη χριστιανική θεολογία, οι λόγοι του για την Αγία Τριάδα, για την εκπόρευσι του Αγίου Πνεύματος, για τη Θεωνυμία, για τη νηστεία τον καθιστούν «τον μόνον θεολόγον της εποχής του» κατά την έκφραση του βυζαντινολόγου Krumbacher (Κάρολος Κρουμπάχερ). Η πραγματεία του «περί της κοινωνίας των εν τη φύσει» είναι έργο καθαρά επιστημονικό. Από τους ύμνους του Θεοδώρου Β' σπουδαιότερος είναι ο Μέγας Παρακλητικός Κανών προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρις όπως και ο πατέρας του ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την εκπαίδευση και μάλιστα την εκπαίδευση του απλού λαού. Ιδρυσε πάρα πολλά σχολεία, έκτισε δημόσιες βιβλιοθήκες σε όλες τις πόλεις του κράτους και έτσι, όπως παρατηρεί ο βιογράφος του Ιωάννης Παπαδόπουλος, έδωσε «μεγάλην ώθησιν εις την καλλιέργειαν των γραμμάτων». Ιδρυσε επίσης ανώτερη σχολή Φιλοσοφίας στη Νίκαια. Την τροφή και τη συντήρηση των δασκάλων και των μαθητών είχε αναλάβει να πληρώνει ο ίδιος ο αυτοκράτορας από τα χρήματα του ιδιαίτερου αυτοκρατορικού ταμείου. Ενα μέτρο πρωτοπορειακό για την εποχή του. Εξ όσων γνωρίζω από την Ιστορία της Εκπαίδευσης μόνο μετά τη Γαλλική Επανάσταση (1789) άρχισε να καθιερώνεται σε διάφορες χώρες της Ευρώπης η δημόσια δωρεάν εκπαίδευση. Ο ίδιος ο λόγιος αυτοκράτορας παρακολουθούσε, όπως μας πληροφορεί ο βιογράφος του, την πρόοοδο των μαθητών. Η αγάπη που είχε για τα γράμματα και την παιδεία ο Θεόδωρος Β', αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι είχε συγκεντρώσει γύρω του πλειάδα λογίων και πεπαιδευμένων ανδρών, όπως ο Γεώργιος Ακροπολίτης, ο Νικηφόρος Βλεμμύδης για τους οποίους κάναμε λόγο προηγουμένως, ο Θεόδωρος Σκουταριώτης (ιστορικός), ο φιλόσοφος Μεσοποταμίτης, γραμματέας της αυτοκρατορικής αλληλογραφίας κ.λπ. Η κληρονομική ασθένεια από την οποία κατατρυχόταν ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρις τον οδήγησε τελικά στο θάνατο κατά τα τέλη Αυγούστου του 1258 σε ηλικία 37 χρόνων. Ο σύγχρονος του χρονογράφος Εφραίμ τον χαρακτηρίζει ως εξής: «Θεόδωρος ο Β' ήτο αγαθός και ευσεβής άνθρωπος, αυτοκράτωρ γλυκύς, αξιαγάπητος και ευεργετικός, φιλόσοφος αξίας, πιστός του Κυρίου δούλος και ανδρείος στρατηγός». (Βλέπε Ιωάννη Παπαδόπουλου, Θεόδωρου Β' Λάσκαρις). Ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρις υπήρξε μια από τις ευγενέστερες μορφές της Βυζαντινής Ιστορίας. Ανθρωπος με σπάνια μόρφωση και ικανότητες όχι μόνο πνευματικές αλλά και πολιτικές και στρατιωτικές. Κατά το βιογράφο του Ιωάννη Παπαδόπουλο το ιδανικό του Θεοδώρου Β' υπήρξε η ευτυχία του λαού του. Οραματίστηκε την ευτυχία του λαού του και εργάστηκε γι' αυτήν σε όλο το διάστημα της σύντομης βασιλείας του. «...κατηνάλωσεν εαυτόν», λέγει ο βιογράφος του, «διά την ευτυχίαν του λαού του και δεν ηθέλησε ούτε να σκεφθεί περί της γνώμης, ην ο λαός θα εοχημάτιζε δι' αυτόν. Εσκέφθη ότι η Ιστορία θα ωμίλει μιαν ημέραν και εζήτησε να κριθεί υπό της Ιστορίας». «Η δε κρίσις των λόγων εις τας μετέπειτα κριθήσεται γενεάς», γράφει σε μια επιστολή ο φιλόσοφος αυτοκράτορας».
Ηλία Λάσκαρη
Βυζαντινοί αυτοκράτορες
Εκδόσεις Βυζαντίς
Αθήνα
Αθήνα
from ανεμουριον https://ift.tt/2r0IzGM
via IFTTT